Żydzi Gliwiccy / The Jews of Gliwice

Gliwice to miasto, w którym przez wieki obok różnych narodowości mieszkali także Żydzi. Procentowo stanowili niezbyt liczną grupę, jednak w widoczny sposób wpłynęli na rozwój miasta, zwłaszcza na rozwijający się w XIX w. przemysł. Wydawnictwo przedstawia powstanie i rozwój gminy żydowskiej w Gliwicach od najstarszych informacji pisemnych z końca XVII w., poprzez wiek XVIII i początek XIX – czas ograniczonych praw Żydów w państwie pruskim – po kolejne akty prawne doprowadzające do ich równouprawnienia i asymilacji w XIX w. Odmiana losu w latach 30. XX w. i Holokaust to kolejne tematy podjęte na kartach tej książki, w tym także sprawa „petycji Bernheima”, emigracji, narastającego ucisku i deportacji. Rok 1945 w Gliwicach stał się czasem istotnych przemian; spośród przedwojennej społeczności Żydów przeżyły w tym mieście jedynie osoby z małżeństw mieszanych, natomiast przybyli tutaj Żydzi z terenów wschodnich. Osobnym zagadnieniem poruszanym na łamach publikacji jest przedstawienie aspektów religijnych, w tym historii powstania synagogi gliwickiej oraz dwóch, dziś już zabytkowych, cmentarzy żydowskich. Opisane zostały także żydowskie organizacje społeczne i kulturalne oraz rozwój szkolnictwa.Dodatkowym walorem wydawnictwa jest zaprezentowanie materiałów archiwalnych dotyczących gliwickich Żydów, znajdujących się w różnych placówkach w kraju i za granicą oraz judaików znajdujących się w zbiorach Muzeum w Gliwicach.Publikacja stanowi zbiór tekstów wygłoszonych podczas konferencji „Żydzi gliwiccy” zorganizowanej w Muzeum w Gliwicach w listopadzie 2005 roku.Zawiera następujące artykuły: * Roger Lustig: The Jewish Civil Vital Records in the Gliwice Archive and their context * Helena Wajcman, Eleonora Bergman: Gmina Żydowska w Gliwicach. Inwentarz zespołu w Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie * Przemysław Nadolski: Historia osadnictwa Żydów w Gliwicach - sytuacja prawna Żydów na Śląsku do I wojny światowej * Bogusław Małusecki: Rodziny gliwickich przemysłowców pochodzenia żydowskiego - ich udział w życiu i rozwoju miasta * Przemysław Nadolski: Życie religijne, społeczne, organizacje kulturalne Żydów gliwickich w XIX i w pierwszych dziesięcioleciach XX w. * Jacek Schmidt: Udział członków gminy żydowskiej w życiu kulturalnym Gliwic * Halina Dudała: Szkolnictwo żydowskie w Gliwicach * Ewa Chojecka: Architektura synagogi w Gliwicach na tle XIX-wiecznej architektury synagogalnej Europy i Górnego Śląska * Magdalena Żmudzińska-Nowak: Dom przedpogrzebowy na nowym cmentarzu żydowskim - gliwickie dzieło Maxa Fleischera na tle innych jego realizacji w Europie Środkowej * Bożena Kubit: Rabini gliwiccy * Dariusz Walerjański:Zatarty ślad - dzieje cmentarzy żydowskich w Gliwicach * Julia Cartarius: The Jewish Community of Gleiwitz, 1933-1943 * Ryszard Kaczmarek: Narastanie antysemityzmu w prasie gliwickiej oraz górnośląskiej * Leszek Jodliński: Petycja Bernheima. Zwycięstwo Dawida nad Goliatem * Bogusław Tracz: Gliwice na trasie „marszu śmierci” * Wojciech Jaworski: Żydzi w Gliwicach po II wojnie światowej * Bożena Kubit: Judaika w zbiorach Muzeum w Gliwicach * Dariusz Walerjański: Kalendarium Żydów gliwickich