Wybór pism, 1833 r.

Wybór pism, 1833 r. - Klementyna z Tańskich Hoffmanowa

Klementyna Hoffmanowa z domu Tańska[a] (ur. 23 listopada 1798 w Warszawie[1], zm. 21 września 1845 w Passy) – polska prozaiczka, dramatopisarka, pedagog, popularyzatorka, tłumaczka, redaktor, edytor, encyklopedystka, wydawczyni, jedna z pierwszych polskich pisarek dla dzieci i młodzieży. Współtwórczyni i przewodnicząca Związku Dobroczynności Patriotycznej. Była pierwszą kobietą w Polsce utrzymującą się z pracy twórczej i pedagogicznej, jakkolwiek pisarstwo stanowiło jej główne zamiłowanie.

Świadomym celem Hoffmanowej było stworzenie polskiej literatury dziecięcej. Wzorowała się w tym na dziełach Berquina i Campego. Przykładała wagę do przekazu moralnego utworów i walorów wychowawczych. Jej dzieła miały kształtować w dzieciach zasady i umiejętności cenione w przyszłym dorosłym życiu. Mniej skupiała się na indywidualnej osobowości dziecka. Dbała też, by jej utwory były skierowane nie tylko ogólnie do dzieci, ale do określonych grup wiekowych. Np. książeczka Wiązanie Helenki (1823) przeznaczona była dla trzyletniego dziecka.

Hoffmanowa najchętniej posługiwała się krótkimi formami prozatorskimi, lekko zbeletryzowanymi, o wyraźnej tezie moralnej (np. Listy Monisi do przyjaciółki Karoliny). Pisała też krótkie formy dramatyczne w postaci dialogów możliwych do inscenizacji (Podwieczorek na Bielanach, Odjazd nauczyciela, Wesele Marysi i Janka). Zarówno w formach prozatorskich, jak i dramatycznych dbała o dobór realiów zrozumiałych dla dziecka. Wprowadzała też folklor ludowy. Pisała również dzieła moralno-dydaktyczne z radami dla rodziców (np. debiutancka Pamiątka po dobrej matce).

Była twórczynią pierwszego polskiego czasopisma dziecięcego (dla młodzieży), noszącego tytuł „Rozrywki dla Dzieci”. Pismo to ukazywało się w latach 1824–1828, a na jego łamach publikowano m.in. wiersze, bajki, opowiadania dla dzieci, mające głównie wydźwięk patriotyczny, a także wychowawczy. Zamieściła tam m.in. 2 powieści tradycyjne „Listy Elżbiety Rzeczyckiej” (1824, ost. wydanie w Bibliotece Narodowej” 1927) i „Dziennik Franciszki Krasińskiej”[5] (1825, ost. wyd. w „Bibl. Narodowej” 1929, tłum. na języki obce), posiadające znaczenie w dziejach powieści polskiej i do dziś poczytne. W późniejszym czasie Hoffmanowa pisywała także do „Dziennika dla Dzieci”, mającego profil głównie wychowawczy, a w mniejszym stopniu edukacyjny.

Hoffmanowa jest ponadto autorką kilku książeczek dla dzieci i młodzieży, m.in. Pamiątka po dobrej Matce przez młodą Polkę (z 1819), beletryzowany traktat umoralniający, pisany z myślą o dorastających dziewczętach. W latach 1822-1824, powstała druga część „Pamiątki...” – „Amelia matką”. Dzieło to nie odbiło się jednak tak wielkim echem wśród XIX-wiecznych Polek i nie miało już dużego wpływu na kształtowanie się roli ówczesnej kobiety w społeczeństwie.

Fragmenty utworów Hoffmanowej włączano na przestrzeni XIX w., jak również w okresie międzywojennym, do dziecięcych czytanek i wypisów szkolnych.

Sukces odniosły dwie powieści historyczne Hoffmanowej Listy Elżbiety Rzeczyckiej do przyjaciółki swej Urszuli*** za panowania Augusta III pisane (1824) oraz Dziennik Franciszki Krasińskiej w ostatnich latach Augusta III napisany (1826). Powieści działy się u schyłku panowania Augusta III Sasa. Autorkę interesowały jednak nie tyle sprawy upadku Polski, co stworzenie porteru dziewcząt na tle ówczesnych norm obyczajowych i szlacheckich stosunków rodzinnych. Bohaterki były postaciami historycznymi. W utworach wypowiadają się w pierwszej osobie w formie fikcyjnych listów i dzienników.