Wspólnota i tożsamość

Wspólnota i tożsamość - Elżbieta Firlt

Wspólnota i tożsamość to wzajemnie przeplatające się dwa "byty" społeczno-kulturowe, których losy na przestrzeni dziejów rozmaicie się kształtowały w zależności od dominujących w danym typie społeczeństwa trendów. Wymieniając przeciwstawne nurty, można wskazać racjonalizm i indywidualizm deprecjonujący tradycyjne wspólnoty oraz - z drugiej strony - nurty konserwatywne, naturalistyczne, komunitarystyczne, doceniające czy wręcz afirmujące wspólnotę jako nieodzowny element życia społecznego, zapewniający ciągłość społeczną oraz będący podstawowym miejscem socjalizacji jednostek i kształtowania się tożsamości zarówno w wymiarze jednostki, jak i grup oraz zbiorowości społecznych.

W klasycznym, na gruncie socjologii, ujęciu Ferdinanda Tonniesa wspólnota (Gemeinschaft) obejmuje sferę prywatną, intymną życia ludzi, jest nasycona więziami emocjonalnymi i względem na dobro wspólne. Konstytutywnym elementem wspólnoty jest "wola naturalna" (organiczna, pierwotna, płynąca z głębi jaźni ludzkiej) będąca cechą gatunkową człowieka. Przejawia się ona w uczuciach sympatii, życzliwości, w nieuwarunkowanej potrzebie współżycia i współbycia z innymi ludźmi, w potrzebie działania na rzecz dobra wspólnego. Zdaniem Tonniesa "swoista wola naturalna jest dla ludzkości czymś przyrodzonym C..)" - Ludzie żyjący we wspólnocie użytkują wspólne dobra, uczestniczą w życiu wspólnoty całą osobowością, w swoim postępowaniu kierują się zaufaniem, wiernością, względem na dobro drugiej osoby i całej wspólnoty. Prawem regulującym życie we wspólnocie jest wszystko to, co "jest zgodne z sensem wspólnoty", zaś czynnikiem scalającym wspólnotę jest porozumienie (consensus) między ludźmi jako członkami wspólnoty. Wspólnota ma charakter pierwotny i raczej uniwersalny w życiu społecznym ludzi i tę cechę F. Tonnies konstatował następująco: "Wszędzie, gdzie ludzie są ze sobą organicznie związani mocą swej woli i wzajemnie się afirmują, występuje taki czy inny typ wspólnoty, przy czym typ wcześniejszy zawiera w sobie późniejszy czy inaczej - na gruncie wcześniejszego wykształca się późniejszy jako względnie niezależny" .