W Wilnie i w dworach litewskich, 1928r.

W Wilnie i w dworach litewskich, 1928r. - Gabrjela Puzynina

W Wilnie i w dworach litewskich. Pamiętnik z lat 1815-1843”== Gabrjeli z Guntherów Puzyniny to wspomnienia polskiej damy z Litwy obejmujące kilkadziesiąt lat jej życia. Autorka tych wspomnień stosunkowo mało pisze o sobie, więcej zaś o ludziach ją otaczających. Skupia się na rodzinie, znajomych bliższych, dalszych, a nawet przelotnych. Na kartach jej wspomnień pojawiają się koronowane głowy , przedstawiciele polskiej i obcej arystokracji, artyści, naukowcy, duchowni i zwykli ludzie, wśród których nie brakowało kresowych oryginałów i ekscentryków. Są to m. in. spowinowacone z Juliuszem Słowackim siostry Becu, literaci Ignacy Chodźko, Antoni Edward Odyniec i Tomasz Zan, malarze Jan Rustem i January Suchodolski, pianistka Maria Szymanowska i szereg innych ciekawych osób. Niezapomniana jest opowieść o księżnej Izabeli Czartoryskiej szmuglującej kosztowne francuskie sztuczne kwiaty przez granicę (kwiaty wolno było przewozić bez cła, ale tylko wtedy, jeśli były ozdobą stroju, księżna Czartoryska przyczepiła więc sobie do kapelusza 12 wielkich bukietów, zaś zdziwionym celnikom odpowiadała, że tak bardzo kocha kwiaty; a co, kto bogatemu zabroni?). Pamiętnik Puzyniny obfituje w ogromną ilość rozmaitych szczegółów obyczajowych i związanych z życiem codziennym. Czytamy więc o modzie i strojach, popularnych lekturach (ballady Adama Mickiewicza czytane wieczorami w salonach), sposobach spędzania wolnego czasu i tak dalej. Gdzieś daleko w tle dzieje się wielka historia: wybucha powstanie listopadowe, a także straszna epidemia cholery, co wybitnie wpływa na ograniczenie życia towarzyskiego w Wilnie i dworach litewskich. Dziennik, na podstawie którego powstał pamiętnik Gabrjeli Puzyniny, tworzony był przez wiele lat. Autorka, spokrewniona z większością polskich rodzin magnackich, w sposób barwny a równocześnie bardzo dokładny opisuje życie w pierwszej połowie XIX wieku. Przez strony pamiętnika przewija się galeria postaci, od tych wielkich, znanych z książek historycznych po zwykłe panny respektowe. Czytelnik razem z autorką zagląda do rezydencji magnackich, dworów i dworków litewskich, poznaje XIX -wieczne Wilno, Warszawę, Puławy. Pamiętnik Puzyniny kończy się tuż przed jej zamążpójściem (wyszła za ziemianina Tadeusza Puzynę), które nastąpiło późno, bo dopiero w wieku 36 lat. Jej dzieło długo czekało na druk. Całe lata było w posiadaniu hrabiego Rajnolda Przeździeckiego. Po raz pierwszy zostało wydane dopiero w 1928 roku. Wydanie z 1990 roku to reprint pierwodruku. Oryginalny rękopis dyktowany przez autorkę sekretarce został zniszczony w czasie powstania warszawskiego.