Teoria widzenia

Teoria widzenia - Władysław Strzemiński

Wstęp otwierający Teorię widzenia, zatytułowany Widzenie, stanowi kluczowe dla całej książki wyjaśnienie perspektywy, na bazie której Strzemiński zbudował własną koncepcję sztuki, estetyki i kultury. Autor przedstawia tu oryginalną ideę dotyczącą typu świadomości wzrokowej, będącej wyrazem historycznego realizmu danej epoki oraz jej światopoglądu, którego przejawem są dzieła sztuki. Fragmenty poświęcone widzeniu bryłowemu oraz empirycznemu ukazują natomiast najpełniej metodologię Strzemińskiego i praktyczne, analityczne wykorzystanie kategorii ukutych przez niego we wstępie. Oba rozdziały charakteryzuje również ogromny nacisk, położony na powiązanie estetyki z treściami społecznymi, na wątek wyemancypowania człowieka jako podmiotu widzącego oraz na związek formacji kulturowych z typem świadomości wzrokowej. Łódź sfunkcjonalizowana przedstawia autorski projekt, w którym malarz próbuje wykorzystać wskazane wyżej narzędzia interpretacyjne, by zorganizować realne, współczesne mu środowisko miejskie. Tekst ukazuje sposób, w jaki autor chciał – nie tylko teoretycznie – zakorzenić sztukę i estetykę w społecznej rzeczywistości. Projekt sfunkcjonalizowanego miasta stanowi, poza wszystkim, doskonałe świadectwo świadomości wzrokowej epoki, w której żył i tworzył Władysław Strzemiński. Władysław Strzemiński – malarz, teoretyk sztuki i pedagog, autor oryginalnej plastycznej koncepcji unizmu – urodził się 21 listopada 1893 roku w Mińsku na Białorusi. W latach 1911-1914 studiował w Petersburgu (Szkoła Inżynierii Wojskowej), a po wojnie, w Moskwie (Pierwsze Państwowe Wolne Pracownie Artystyczne, 1918-1919). Współpracował z Kazimierzem Malewiczem w Witebsku, następnie tworzył w Mińsku i Smoleńsku, przyłączając się do ówczesnych radzieckich grup awangardowych (UNOWIS). Tam też poznał i poślubił wybitną rzeźbiarkę pochodzenia rosyjskiego, Katarzynę Kobro, z którą współpracował, opracowując koncepcję unizmu. Podczas pierwszej wojny światowej służył w wojsku jako saper, w 1916 został ciężko ranny, co uczyniło go dożywotnim inwalidą. Malował nie widząc na jedno oko, utracił jedną nogę i jedną rękę. W 1922 roku, po przyjeździe do niepodległej już Polski, szybko został liderem polskiej awangardy konstruktywistycznej. Pracował jako nauczyciel rysunków w Wilnie i Wilejce, w 1923 zorganizował pierwszą Wystawę Nowej Sztuki, współpracował ze "Zwrotnicą" Tadeusza Peipera (1922-23, 1925-26), należał do wielu grup artystycznych: "Blok" 1924-1926, "Praesens" 1926-1929. Wraz z Julianem Przybosiem był współzałożycielem awangardowej, poetycko-plastycznej grupy "a. r.". Od 1931 roku związany z Łodzią, gdzie organizował Międzynarodową Kolekcję Sztuki Nowoczesnej – drugą na świecie po Hanowerze stałą ekspozycję sztuki abstrakcyjnej. Od 1932 roku należał do międzynarodowej grupy "Abstraction-Creation". W tym samym roku został laureatem Nagrody Artystycznej miasta Łodzi.