Sztuka retoryki przewodnik encyklopedyczny - M. Korolko
Spis treści W prowadzenie /1 5 1. Podstawowe pojęcia i zasady retoryki / 27 1.1. Etymologia i zakres terminu „retoryka” / 27 1.2. Retoryka naturalna / 27 1.3. Perswazyjne walory mowy ludzkiej / 28 1.3.1. Pojęcie perswazji / 28 1.3.2. Przedmiot perswazji / 29 1.3.3. Istota perswazji / 29 1.3.4. Interpersonalny charakter perswazji / 30 1.3.5. Warunki perswazji / 30 1.3.5.1. Wyczucie psychologiczne / 30 1.3.5.2. Sprawność logiczna / 30 1.3.5.3. Uczciwość, moralność / 30 1.3.6. Rodzaje perswazji / 30 1.3.6.1. Perswazja przekonująca / 30 1.3.6.2. Perswazja nakłaniająca, zwana inaczej propagandą / 31 1.3.6.3. Perswazja pobudzająca, zwana inaczej agitacją / 31 1.4. Retoryka opisowa / 31 1.4.1. Mityczna genealogia retoryki / 31 1.4.2. Historyczna genealogia retoryki / 32 1.4.2.1. Filozoficzne podstawy retoryki opisowej / 32 1.4.2.2. Prawno-sądowy rodowód retoryki opisowej / 33 1.4.3. Istota retoryki / 34 1.4.4. Główny cel retoryki / 35 1.4.5. Retoryka jako zespół etycznie neutralnych środków / 36 1.5. Mowa — klasyczna forma retoryczna / 36 1.5.1. Wygłoszenie uprzednio napisanej mowy / 37 1.5.2. Mowa improwizowana / 37 1.5.3. Logografowie / 37 1.5.4. Mowa do czytania / 38 1.5.5. Ideał doskonałego mówcy / 38 1.5.5.1. Orator est vir bonus 139 5 1.5.5.2. Dicendi peritus / 39 1.5.6. Audytorium retoryczne / 40 1.6. Klasyczna definicja retoryki: Ars bene dicendi / 42 1.6.1. Ars / 42 1.6.1.1. Retoryka w zespole artes liberales / 43 1.6.2. Bene 144 1.6.3. Dicendi l 44 1.6.4. Współczesne definicje retoryki / 44 1.7. Potrójna funkcja retoryki / 45 1.7.1. Funkcja informująco-pouczająca / 46 1.7.2. Funkcja zniewalająca / 46 1.7.3. Funkcja estetyczna / 46 1.7.4. Reguła jedności funkcji / 46 1.8. Trzy rodzaje retoryczne / 47 1.8.1. Rodzaj deliberatywny, doradczy / 47 1.8.2. Rodzaj osądzający, sądowy / 48 1.8.3. Rodzaj oceniający, „demonstratywny” / 48 1.8.4. Reguła harmonii rodzajów retorycznych / 48 1.9. Trzy style retoryczne / 49 1.9.1. Styl prosty lub niski / 49 1.9.2. Styl wysoki albo wzniosły / 49 1.9.3. Styl śrćdni albo umiarkowany / 49 1.9.4. Reguła harmonii trzech stylów / 50 1.10. Fundamentalne zasady retoryki / 50 1.10.1. Zasada organiczności / 50 1.10.2. Zasada stosowności / 50 1.10.3. Zasada funkcjonalności / 51 1.11. Sprawność retoryczna / 51 1.11.1. Sztuka/51 1.11.2. Ćwiczenia / 52 1.11.3. Naśladowanie / 52 1.12. Struktura retoryki / 53 2. Inw encja / 54 2.1. Pojęcie i zakres retorycznej inwencji / 54 2.2. Rozpoznanie sprawy (tematu) / 55 2.3. Ustalenie sprawy (tematu) / 55 2.3.1. Sprawy (tematy) ogólne / 55 2.3.2. Sprawy konkretne (szczegółowe) / 55 2.3.2.1. Składniki spraw konkretnych — okoliczności / 55 2.3.2.1.1. K to ?/55 2.3.2.1.2. C o ? /55 2.3.2.1.3. G dzie?/55 2.3.2.1.4. Za pomocą czego? / 55 2.3.2.1.5. Dlaczego?/56 2.3.2.1.6. W jaki sposób? / 56 2.3.2.1.7. K iedy?/56 2.3.3. Metody ustalania konkretnych spraw (hipotez) / 56 6 2.3.4. Sprawdziany statusu sprawy (problemu) / 56 2.3.4.1. Sprawdzian przez domysł / 56 2.3.4.2. Sprawdzian przez definicję / 57 2.3.4.3. Sprawdzian przez wartościowanie / 57 2.3.4.4. Sprawdzian przez analizę kompetencji / 57 2.4. Wiarygodność problemu retorycznego / 57 2.4.1. Niepewny stopień wiarygodności / 58 2.4.2. Wysoki stopień wiarygodności / 58 2.4.3. Najwyższy stopień wiarygodności / 58 2.4.4. Niski stopień wiarygodności / 58 2.4.5. Ukryty stopień wiarygodności / 58 2.5. Propozycja / 58 2.5.1. Formula twierdząca, przecząca, pytajna / 58 2.5.2. Formuła jednoznaczna / 59 2.5.3. Formula funkcjonalna / 59 2.5.4. Formuła stosowna / 59 2.6. Dowodzenie / 59 2.6.1. Moment prawdopodobieństwa / 59 2.6.2. Kryteria wyboru dowodów oratorskich / 60 2.7. Toposy inwencyjne czyli „źródła” i „magazyny” dowodów i pomysłów / 60 2.7.1. Główne rodzaje toposów / 61 2.7.1.1. Toposy wspólne / 61 2.7.1.2. Toposy specjalne / 62 2.7.2. Oratorska systematyka toposów / 62 2.7.3. Toposy wewnętrzne / 62 2.7.3.1. Toposy wynikające z definicji (z określenia) / 63 2.7.3.1.1. Definicja filozoficzna / 63 2.7.3.1.2. Definicja retoryczna / 63 2.7.3.1.3. Użycie definicji / 63 2.13.2. Toposy wynikające z rodzaju i gatunku / 63 2.133. Toposy wynikające z wyliczenia części / 64 2.7.3.4. Toposy z pojęć rdzennych i pokrewnych / 64 2.7.3.5. Toposy wynikające ze związków przyczynowych i skutkowych / 64 2.13.6. Toposy z okoliczności / 65 2.13.1. Toposy z poprzedników i następników / 65 2.13.8. Toposy z porównania / 65 2.7.3.9. Toposy z podobieństwa / 66 2.7.3.10. Toposy z przeciwieństwa / 66 2.7.4. Toposy zewnętrzne / 66 2.7.4.1. Toposy ze świadectw / 67 2.7.4.2. Toposy z przykładów / 67 2.7.5. Zasady użycia toposów / 67 2.8. Funkcje emocji w perswazji / 68 2.8.1. Rola podmiotu retorycznego w perswazji emocjonalnej / 69 2.8.2. Uczucia tkwiące w temacie perswazji / 69 2.8.3. Psychologia emocjonalnego odbioru / 69 2.8.4. Rodzaje afektów (uczuć) perswazyjnych / 70 2.8.4.1. M iłość/70 2.8.4.2. Pragnienie / 70 2.8.4.3. N adzieja/71 2.8.4.4. R adość/71 2.8.4.5. Nienawiść/71 2.8.4.6. S tra c h /71 2.8.4.7. R o z p a c z /71 2.8.4.8. S m u te k /71 2.8.4.9. Ż a l / 71 2.8.4.10. O d w a g a /72 2.8.4.11. B o ja ź ń /7 2 2.8.4.12. Z w ątpienie / 72 2.8.4.13. G n ie w /72 2.8.4.14. Z e m s ta /72 2.8.4.15. W spółczucie / 72 2.8.4.16. W s ty d /72 2.8.4.17. Ryw alizacja / 72 2.8.4.18. W z g a rd a /72 2.8.5. Z asady użycia uczuć w m owie / 73 2.8.5.1. U czucia w g en u s delib era tivu m / 73 2.8.5.2. U czucia w genus iudiciale / 73 2.8.5.3. U czucia w genus d em o n stra łivu m / 73 2.8.5.4. Isto ta persw azji em ocjonalnej / 73 2.8.5.5. Podstaw ow e reguły dotyczące w zbudzania uczuć w procesie persw azji / 73 2.9. A m plifikacja inwencyjna / 74 2.9.1. W z ro s t/75 2.9.2. Porów nanie / 75 2.9.3. R ozum ow anie / 75 2.9.4. N agrom adzenie / 75 2.10. W skazów ki do ćwiczeń inwencyjnych / 76 2.10.1. Przykład na w ynalezienie i uporządkow anie przedm iotu m ow y / 76 2.10.2. Przykład na dow ody czerpane z „m iejsc oratorskich”, tj. toposów / 76 3. Kompozycja / 78 3.1. Pojęcie i zakres retorycznej kompozycji / 78 3.1.1. Porządek naturalny / 78 3.1.2. Porządek artystyczny / 79 3.2. Elementy kompozycji / 79 3.3 W stęp/79 3.3.1. Psychologiczna rola wstępu / 79 3.3.1.1. Zdobycie przychylności słuchacza / 79 3.3.1.2. Okazanie szacunku słuchaczowi / 80 3.3.1.3. Wyrażenie uznania przeciwnikowi / 80 3.3.1.4. Poważanie klienta / 80 3.3.2. Wybór stosownego rodzaju wstępu / 80 3.3.2.1. Wstęp zwyczajny / 80 3.3.2.2. Wstęp ujmujący / 80 3.3.2.3. Wstęp uroczysty / 80 3.3.2.4. Wstęp nadzwyczajny / 80 3.3.3. Zasady budowy wstępu / 80 3.3.3.1. Odwołanie się wstępne do głównej myśli dyskursu / 81 3.3.3.2. Dostosowanie wstępu do okoliczności czasu i miejsca, zdarzeń i ludzi / 81 3.3.3.3. Dostrojenie wstępu do celu perswazji / 81 3.3.3.4. Obrazowe konstruowanie wstępu / 81 3.3.3.5. Wstępne wyrażenie wzniosłych uczuć / 81 3.3.4. Perswazyjne zalety wstępu / 81 3.3.4.1. Wstęp stosowny / 81 3.3.4.2. Wstęp staranny / 81 8 3.3.4.3. Wstęp skromny / 82 3.3.4.4. Wstęp zwięzły / 82 3.3.5. Przedłożenie / 82 3.4. Podział/82 3.4.1. Logiczne kryteria podziału / 82 3.4.1.1. Podział prosty i jasny / 82 3.4.1.2. Podział na części istotne / 82 3.4.1.3. Podział pełny i rzeczowy / 83 3.4.2. Kryteria psychologiczne podziału / 83 3.4.2.1. Perswazyjna kolejność / 83 3.4.2.2. Układ narastający / 83 3.5. Opowiadanie / 83 3.5.1. Opowiadanie „historyczne” / 84 3.5.2. Opowiadanie „filozoficzne” / 84 3.5.3. Zalety opowiadania / 84 3.5.3.1. Jasność/84 3.5.3.2. Zwięzłość / 84 3.5.3.3. Wiarygodność / 84 3.6. Argumentacja / 84 3.6.1. Argumentowanie jako cel główny perswazji / 85 3.6.2. Celowa hierarchizacja argumentów / 86 ' 3.6.3. Formy i sposoby argumentowania / 86 3.6.3.1. Sylogizm/86 3.6.3.2. Epicheremat / 86 3.6.3.3. Entymemat / 87 3.6.3.4. Dylemat / 88 3.6.3.5. Łańcusznik / 88 3.6.3.6. Indukcja / 88 3.6.3.7. Analogia / 89 3.6.3.8. Kolekcja argumentów / 89 3.6.4. Zasady użycia form argumentacyjnych / 89 3.6.4.1. Zasada kontekstu perswazyjnego / 89 3.6.4.2. Zasada struktury dialektyczno-logicznej / 90 3.6.4.3. Zasada wielostronnego objaśniania / 90 3.6.4.4. Zasada kumulowania technik argumentacyjnych / 90 3.7. Odpieranie zarzutów / 90 3.7.1. Warunki zbijania zarzutów / 91 3.7.2. Miejsce polemiki w kompozycji mowy / 91 3.7.3. Technika zbijania zarzutów / 91 3.7.4. Sposoby i „chwyty” w odpieraniu zarzutów / 91 3.7.4.1. Umiejętność zaprzeczania / 92 3.7.4.2. Metoda rozróżniania i dzielenia / 92 3.7.4.3. Odwracanie kierunku dowodzenia / 92 3.7.4.4. Metoda ironicznej niekompetencji / 93 3.7.4.5. Metoda zaliczania do negatywnej kategorii pojęć / 93 3.7.4.6. Metoda aprobaty przyczyny i negacji skutków / 93 3.7.4.7. Metoda wyłącznego oddziaływania na wolę / 93 3.7.4.8. Metoda „potoku bezsensownych słów” / 93 3.7.4.9. Metoda użycia tezy dowodowej jako przesłanki dowodu, tzw. petitioprincipi / 3.7.4.10. Metoda błędnych przesłanek / 93 3.7.4.11. Metoda twierdzeń relatywnych / 94 3.7.4.12. Metoda użycia homonimów / 94 3.7.4.13. Argumentom ad auditorem (argument odwołujący się do słuchacza) / 94 3.7.4.14. Argumentom ad baculinum (argument odwołujący się do kija) / 94 3.7.4.15. Argumentom ad hominem (argument dostosowany do człowieka, z którym toczy się spór) / 94 3.7.4.16. Argumentom ad ignorantiam (argument odwołujący się do niewiedzy audytorium) / 94 3.7.4.17. Argumentom ad misericordiam (argument odwołujący się do litości) / 94 3.7.4.18. Argumentom ad personam (argument adresowany do osoby) / 94 3.7.4.19. Argumentom ad populum (argument odwołujący się do tłumu) / 95 3.7.4.20. Argumentom ad vanitatem (argument odwołujący się do próżności słuchaczy) / 95 3.7.4.21. Argumentom ad verecundiam (argument odwołujący się do poważania) / 95 3.8. Zakończenie / 95 3 8.1. Życzliwe nastrojenie słuchacza do tematu, podmiotu retorycznego, a zrażenie do przeciwni k a / 95 3.8.2. Powiększenie lub pomniejszenie głównej tezy dyskursu / 95 3.8.3. Wywołanie stosownego do treści wzruszenia odbiorcy / 95 3.8.4. Uwypuklenie głównych argumentów perswazji / 95 3.9. Tranzycja/96 3.10. Dygresja / 96 3.11. Paralelizm retoryczny / 96 4. E lokucja / 98 4.I J Pojęcie i zakres retorycznej elokucji / 98 4.2. Typologia stylów retorycznych / 98 4.2.1. Czynniki określające styl / 99 4 3 Cztery cechy wysłowienia / 99 4.3.1. Poprawność / 99 4.3.2. Jasność/100 4.3.3. Stosowność /100 4.3.4. Ozdobność /101 -|X C r"T rS W T ttp ,. 4■374.T7rT(lSalora /102 .i^4J_..2J Metonimia /103 -1-3.4.1.3. 5ynekoocEa7l04 4.3.4.1.4. Hinfaza / 104 4-3.4.1.5. Katachreza /104 4.3.4.1.6. Onomatopeja /104 ^■3.4.1.7. Antonomazja /104 4-3.4.1.8. Peryfraza /105 4-3.4.1.9. Iro n ia/105 4-3.4.1.9.1. Sarkazm /105 4.3.4.I.9.2. Asteizm/105 4-3.4.1.9.3. Mykteryzm /105 4-3.4.1.9.4. Diasyrm/105 4-3.4.1.9.5. Charentyzm /105 4-3.4.1.10. Hiperbola /106 4-3.4.1.11. Hyperocha /106 4-3.4.1.12. Litota /106 4-3.4.1.13. Hyperbaton /106 43.4.1.14. A legoria/106 4-3.4.2. Figury retoryczne /106 4-3.4.3. Figury słowne /107 4.3.4.3.1. Anafora/108 4.3.4.3.2. Epifora /108 4 3.4.3.3. Symploke /108 4-3.4.3.4. Anadiploza /108 4-3.4.3.5. Polyptota /108 10 4.3.4.3.6. Auksesis/109 4.3.4.3.7. Klimaks/109 4.3.4.3.8. Synonimia /109 4.3.4.3.9. Polisyndeton /109 4.3.4.3.10. Eklipsa/109 4.3.4.3.11. Asyndeton /110 4.3.4.3.12. Zeugma/110 4.3.4.3.13. Dialyton/110 4.3.4.3.14. Analyton /110 4.3.4.3.15. K olon/110 4.3.4.3.16. Paronomazja /110 4.3.4.3.17. Homoioptoton /111 4.3.4.3.18. Homoioteleuton /111 4.3.4.3.19. Izokolon /111 4.3.4.3.20. Antyteton /111 4.3.4.4. Figury myśli /112 4.3.4.4.1. Aitiologia / 114 4.3.4.4.2. Anakoinosis /114 4.3.4.4.3. Anacephdleosis /114 4.3.4.4.4. Antanźgosis /114 4.3.4.4.5. Apodioksis /114 4.3.4.4.6. Apóphansis /114 4.3.4.4.7. A poria/114 4.3.4.4.8. Aposiópesis / 115 4.3.4.4.9. Apostrophe /115 4.3.4.4.10. Areia /115 4.3.4.4.11. Asteizmós /115 4.3.4.4.12. Brachylogia /115 4.3.4.4.13. Deesis/116 4.3.4.4.14. Dialogismós /116 4.3.4.4.15. Diapóresis /116 4.3.4.4.16. Eidolopoia /116 4.3.4.4.17. Ćmphasis/116 4.3.4.4.18. Eophónesis /116 4.3.4.4.19. Epanórtesis /116 4.3.4.4.20. Epeksegezis /117 4.3.4.4.21. Epilogos/117 4.3.4.4.22. Epimone/117 4.3.4.4.23. Epiphónema/ 117 4.3.4.4.24. Epitimesis /117 4.3.4.4.25. Epitrope /117 4.3.4.4.26. Erótema /117 4.3.4.4.27. Erótesis/117 4.3.4.4.28. Etopofa/118 4.3.4.4.29. Euche/118 4.3.4.4.30. Gnóme /118 4.3.4.4.31. Hypotypozis /118 4.3.4.4.32. Ik o n /119 4.3.4.4.33. Interpellatio /119 4.3.4.4.34. Iro n ia/119 4.3.4.4.35. Litótes/119 4.3.4.4.36. Merismós/119 4.3.4.4.37. Metorthosis /119 4.3.4.4.38. M im esis/119 4.3.4.4.39. Orysmós/119 4.3.4.4.40. Panesia /119 4.3.4.4.41. Paradokson /120 4.3.4.4.42. Parśdeigma /120 4.3.4.4.43. Parćntesis /120 4.3.4.4.44. Parosiópesis /120 4.3.4.4.45. Prólepsis /120 4.3.4.4.46. Prosopopofa /120 4.3.4.4.47. Synatroismos /121 4.3.4.4.48. Tautologia/121 4.3.4.4.49. Hysterologfa /121 4.3.4.5. Reguły użycia figur myśli /121 4.3.4.6. Amplifikacja stylistyczna /121 4.3.4.6.1. Amplifikacja słowna /121 4.3.4.6.2. Amplifikacja za pomocą figur /122 4.3.4.7. Okres retoryczny /122 4.3.4.7.1. Typy okresów /123 5. Sztuka zapam iętyw ania, m nem onika /1 2 4 5.1. Określenie i geneza mnemoniki /124 5.2. Mnemotechnika retoryczna /125 5.3. Mnemonika w czasach poantycznych /127 6. W ygłaszanie mowy / 129 6.1. Geneza i określenie pojęcia hipókrizis /129 6.1.1. Aktor a mówca /130 6.1.2. Sztuka żywego słowa jako synonim retoryki /130 6.2. Sposoby wygłaszania mowy /130 6.3. Użycie głosu /131 6.3.1. Przestankowania i pauzy /132 6.3.1.1. Pauza logiczna /132 6.3.1.2. Pauza psychologiczna /133 6.3.2. Akcentowanie /133 6.3.2.1. Akcent logiczny /133 6.3.2.2. Akcent symboliczny /133 6.3.2.3. Akcent emocjonalny /134 6.3.3. D ykcja/134 6.4. „Akcja oratorska” /134 6.4.1. Postawa ciała /135 6.4.2. Gesty /135 6.4.2.1. Gesty informacyjno-objaśniające (wykładowe) /136 6.4.2.2. Gesty emocjonalne /136 6.4.3. M im ika/136 6.4.4. Reżyseria „akcji oratorskiej” /137 6.4.5. Trema /137 6.5. Słuchacz/138 6.5.1. Pozyskanie życzliwości słuchaczy /138 6.6. Niepowtarzalność wygłoszenia /138 7. Ćwiczenia przygotowawcze /1 4 0 7.1. Retoryka jako rzemiosło słowa /140 7.2. Główne narzędzia rzemiosła retorycznego / 140 7.2.1. Ćwiczenia pisane /141 7.2.1.1. B ajk a/142 7.2.1.2. Opowiadanie /142 7.2.1.3. Chreja /142 12 7.2.1.4. Sentencja /143 7.2.1.5. T ez a/143 7.2.1.6. Uzasadnienie /143 7.2.1.7. Z bijanie/143 7.2.1.8. Pogodzenie /143 7.2.1.9. Analizowanie zdania utartego /143 7.2.1.10. Dekret prawny /144 7.2.1.11. Pochw ała/144 7.2.1.12. N agana/145 7.2.1.13. Rozmowa /145 7.2.1.14. Porównanie /145 7.2.1.15. O p is/145 7.2.2. Ćwiczenia za pośrednictwem lektury /145 7.2.2.1. Umiejętność krytycznego czytania / 145 7.2.2.2. Sztuka naśladowania /146 7.2.3. Deklamacje retoryczne /147 7.2.3.1. Swasorie/147 7.2.3.2. Kontrowersje /148 7.2.3.3. Enkomiony /148 7.3. Pomocnicza funkcja ćwiczeń przygotowawczych /148 8. Retoryka a filozofia / 150 8.1. Siostry i rywalki /150 8.2. Retoryka a dialektyka /152 8.3. Retoryka a erystyka /153 8.4. Retoryka a logika / 153 8.5. Retoryka a etyka /156 9. Retoryka a literatura /158 9.1. Od „sztuki przekonywania” do „sztuki dobrego mówienia” i pisania /158 9.2. Retoryka a gramatyka / 159 9.3. Retoryka a poezja /160 9.4. Retoryka a proza artystyczna /162 9.5. Retoryka a historiografia /162 10. Retoryka a pedagogika /165 10.1. Retoryka narzędziem paidei /165 10.2. Retoryka jako przedmiot nauczania w starożytności / 166 10.3. Retoryka w szkołach średniowiecznych /168 10.4. Retoryka w szkołach renesansowych /168 10.5. Pedagogika bez retoryki /169 11. Główne etapy historii retoryki /170 11.1. Retoryka w Grecji /170 11.1.1. Pierwsi teoretycy retoryki opisowej — sofiści: Koraks i Tejzjasz /170 11.1.2. Gorgiasz/171 11.1.3. Isokrates /172 11.1.4. P laton/173 11.1.5. Arystoteles /174 11.1.5.1. Sztuka retoryczna/175 11.1.6. Teofrast /175 11.1.7. Hermagoras z Temnos /176 11.1.8. Pseudo-Demetrios, De elocutione /176 11.1.9. Filodemos z G adary/176 11.1.10. Dionizjos z Halikarnasu /177 11.1.11. Lukian z Samosat /177 11.1.12. Hermogenes z Tarsu / TH 11.1.13. Główne kierunki stylowe retoryki greckiej /178 11.1.13.1. Azjanizm/178 11.1.13.2. Attycyzm/178 11.2. Retoryka w Rzymie /178 11.2.1. Pierwsze szkoły retoryki łacińskiej /178 11.2.2. Rhetorica ad Herennium 1179 11.2.3. Marcus Tułlius Cicero /179 11.2.3.1. O wynajdywaniu treści, De inventione /179 11.2.3.2. O mówcy, De oratore /179 11.2.3.3. Brutus czyli o sławnych mówcach, Brutus sive de Claris oratoribus /180 11.2.3.4. Mówca, Orator /180 11.2.3.5. Znaczenie pism retorycznych Cycerona /180 11.2.4. Seneka Starszy i retoryczne deklamacje /181 11.2.5. Marek Fabiusz Kwintylian /181 11.2.5.1. Kształcenie mówcy, Institutio oratoria /181 11.2.6. Dialog o mówcach Publiusza Korneliusza Tacyta /182 11.3. Retoryka w Bizancjum /182 11.4. Retoryka w średniowiecznej Europie /183 11.5. Retoryka w czasach nowożytnych /184 11.5.1. Retoryka w renesansie /184 11.5.2. Cyceronianizm /185 11.5.3. Ramizm/185 11.5.4. Neocyceronianizm /186 11.5.5. Retoryka w baroku /186 11.5.6. Retoryka w oświeceniu /187 11.5.7. Retoryka w romantyzmie /188 11.6. Retoryka w Polsce /188 Uwagi końcowe /190 Dodatek źródłowy /195 Gorgiasz: Pochwała Heleny /197 Platon: Gorgiasz (fragmenty) / 202 Platon: Fajdros (fragmenty) / 207 Arystoteles: Topiki (Księgi I, VII, VIII, fragmenty) / 213 Arystoteles: Retoryka, Księgi: I (r. 1-3), II (r. 1-3), III (r.1-10, fragmenty) / 222-249 Rhetorica ad Herennium (Księgi I i IV, fragmenty) / 250 Cyceron: O mówcy (Księgi I, II, III, fragmenty) / 258 Cyceron: Mówca (fragmenty) / 271 Kwintylian: Kształcenie mówcy, Księgi: I (fragmenty), II (r. 4,13, 14, 15,16,17, 21, fragmenty), VIII (r. 4, fragmenty), IX (r. 1), X (r. 2, 6, fragmenty), XII (r. 10) / 275-302 Bibliografia / 303 Alfabetyczny indeks terminów greckich / 312 Alfabetyczny indeks terminów łacińskich / 315 Alfabetyczny indeks terminów polskich / 319 14 motto: „Siła przekonywania wynika ze stosowności.” (Arystoteles Retoryka) „Prawdziwa wymowa polega na tym, aby powiedzieć wszystko co trzeba i tylko to, co trzeba.” (La Rochefoucauld Maksymy) Wprowadzenie Termin „retoryka”, znany od przeszło dwóch tysięcy lat w kręgu cywi lizacji i kultury śródziemnomorskiej, oznaczający umiejętność (sztukę) do brego, rzetelnego przekonywania w mowie i piśmie, budzi dziś w powszech nym odczuciu skojarzenia negatywne, a w mowie potocznej stał się synoni mem pustosłowia czy wręcz oszukiwania. Jedynie używane często wyrażenie „pytanie retoryczne” podtrzymuje pamięć o tak wszechwładnej ongiś dyscy plinie wiedzy, będącej ukoronowaniem humanistycznego wykształcenia. Bli sko dwa wieki temu retoryka przestała istnieć jako odrębna dyscyplina wie dzy i jako przedmiot w szkole, od czasów Komisji Edukacji Narodowej na zywany w Polsce „wymową”. Jej wielowiekowe zdobycze teoretyczne przy swoiły sobie inne nauki: logika, psychologia, socjologia, etyka, prawo, ho miletyka, gramatyka i stylistyka. Ślady dawnej teorii retoryki utrzymały się w podręcznikach poświęconych kulturze żywego słowa. Wiele praktycznych zasad obowiązuje do dziś w oratorstwie sądowym i religijnym. Retoryka straciła autonomię, ale nie straciła swojej aktualności, po nieważ człowiek współczesny, tak jak ongiś Grecy, odczuwa naturalną po trzebę wyrażania myśli i uczuć w sposób celowy, funkcjonalny, metodycznie sprawny. Niezależnie od mniej lub bardziej uzasadnionych uprzedzeń reto ryka rozwija się nadal w ramach semiologii, semantyki, teorii informacji. Pa tronuje kulturze żywego słowa, dyskusjom, polemikom, propagandzie i re klamie. W dobie przyspieszonego rozwoju środków masowego przekazu zro zumiałe jest zainteresowanie retoryką jako sztuką perswazji. „Wzrost roli radia i telewizji z ich programami werbalno-publicystycznymi, roli prasy i roli reklamy w jej rozmaitych kształtach gatunkowych —-wszystko to wzbu dziło zainteresowanie nie tak dawno jeszcze lekceważoną i zapomnianą dys cypliną — retoryką” [Ziomek II, s. 93]. *) Nazwisko cytowanego autora oraz lokalizacja cytatu (strona lub paginacja podstawowe go wydania źródeł retorycznych) odwołuje się do alfabetycznie zestawionej bibliografii na końcu opracowania. ...
