Szpital za czerwonym murem. Monografia Państwowego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Rybniku

Szpital za czerwonym murem. Monografia Państwowego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Rybniku - Józef Kolarczyk

18 maja 1886 roku, po czterech latach budowy, kiedy to oddano do użytku 18 obiektów, w tym 7 pawilonów dla psychicznie chorych, rozpoczął swą działalność rybnicki Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych. O budowę Szpitala, ówcześnie jednego z największych w Europie, ubiegało się wiele śląskich miast, m.in. Opole, Gliwice, Bytom, Racibórz, Pszczyna. Władze pruskie wybrały jednak Rybnik. Prowincjonalny Zakład dla Psychicznie Chorych, bo taką wówczas nosił nazwę, stanął na nieodpłatnie przekazanym gruncie tzw. Rudzkiej Górze, przy trakcie łączącym Rybnik z Gliwicami. Kosztorys budowy zakładu, powstałego z powodu liczniejszych i wzrastających wypadków chorób psychicznych po licznych wojnach, opiewał na 1 985 500 marek niemieckich – sumę na owe czasy niebagatelną. Pozyskano ją ze środków pochodzących z kontrybucji nałożonej na pokonaną przez Prusy Francję w wyniku wojny 1870/71 roku. Początkowo Szpital obliczony był na 600 łóżek. Po otwarciu rozpoczął się II, trwający 12 lat okres budowy Szpitala. Wzniesiono 10 kolejnych obiektów wszystkie z czerwonej cegły (tzw. mur pruski). W trzecim etapie budowy powstało natomiast 10 budynków tynkowanych, pokrytych czerwoną dachówką. 3 z nich przeznaczono dla pensjonariuszy, resztę na mieszkania dla pracowników i personelu medycznego. Służyły swoim mieszkańcom do czasów II wojny światowej, kiedy to w wyniku działań wojennych wszystkie budynki szpitalne uległy mniejszemu lub większemu zniszczeniu. Pierwszym dyrektorem Szpitala był dr Zander, kolejnymi zaś: dr Albrecht von Kunowski, dr Kryżan, dr Wietrzyński, dr Michał Wiendlocha. W 1922 roku zakład przeszedł w ręce polskie, zmieniając jednocześnie nazwę na Śląski Zakład Psychiatryczny. W przededniu II wojny światowej liczył 1094 pacjentów i 287 pracowników. Czasy te to najlepszy, złoty okres dziejów rybnickiej placówki. Po objęciu Szpitala przez personel polski, zrodziła się wśród pracowników potrzeba zorganizowania życia oświatowo-kulturalnego. W 1923 roku rozpoczęło swą działalność Koło Artystyczno-Oświatowe Przedświt z sekcjami: teatralną, chóralną i muzyczną. Ponadto pierwszy prezes koła, Teodor Augustyn, założył Bibliotekę, którą początkowo wyposażył w swoje własne książki. Celem koła było przede wszystkim podtrzymywanie ducha polskiego, krzewienie patriotyzmu, nie dziwi więc fakt, iż w 1939 roku członkowie Przedświtu zorganizowali składkę pieniężną i ofiarowali 11 000 złotych na Fundusz Obrony Kraju. Za pozostałe 5 000 kupili ciężki karabin maszynowy, który przekazali żołnierzom miejskiego garnizonu. Po wojnie, w nowych realiach społeczno-politycznych, działalności koła nie wznowiono. Jedynymi pamiątkami jego chlubnej historii pozostały funkcjonująca po dziś dzień szpitalna Biblioteka oraz pięknie haftowany sztandar organizacyjny, znajdujący się obecnie w rybnickim Muzeum.