Szkolnictwo w Guberni Łomżyńskiej

Szkolnictwo w Guberni Łomżyńskiej - Witold Jemielit

Do końca XVIII wieku szkolnictwo elementarne powiązane było z parafiami, a średnie najczęściej z kolegiami Jezuitów, Pijarów i innych zakonów. W następnym stuleciu w Królestwie Polskim miało ono charakter państwowy, ale do 1864 r. szkoły elementarne nadal były przy parafiach. Po powstaniu styczniowym opiekę nad szkołami przejęły gminy, do nauczania wprowadzano język rosyjski, rząd zabronił duchowieństwu kontaktów ze szkołami. Po 1905 r. przywracano do szkól język polski, zakładano szkoły prywatne, a duchowni mogli swobodnie uczyć przedmiotu religii. Autor zamierza przedstawić wzajemne relacje Kościola i rządu Królestwa Polskiego w dziedzinie nauczania elementarnego. Zagadnienie to nie było dotąd wprost omawiane. Opracowanie oparte jest na źródłach archiwalnych, głównie z Archiwum Diecezjalnego w Łomży. Akta przewieziono tutaj z Sejn, po dawnej diecezji augustowskiej, czyli sejneńskiej (1818-1925). Diecezja ta do powstania styczniowego pokrywała się z terenem guberni augustowskiej, potem z gubernią suwalską i częścią guberni łomżyńskiej. Rząd przesyłał do wszystkich biskupów jednakowe rozporządzenia, przeto sytuacja w diecezji augustowskiej, czyli sejneńskiej, odnosi się do pozostałych siedmiu diecezji w Królestwie Polskim.