Studia z ubezpieczeń gospodarczych i społecznych

Studia z ubezpieczeń gospodarczych i społecznych - Jerzy Handschke

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej stanowi zarówno instrument ochrony ekonomicznej podmiotu odpowiedzialnego, jak i źródło kompensacji strat doznanych przez podmioty poszkodowane. Ta druga funkcja stanowi podstawową przesłankę do obejmowania wielu sfer aktywności zawodowej, społecznej czy gospodarczej obowiązkiem ubezpieczenia przez ustawodawcę, zwłaszcza, gdy przemawia za tym ciężar i często tliwość realizacji ryzyka. W ten sposób państwo realizuje politykę transferu ryzyka konieczności pokrycia strat u poszkodowanych na ubezpieczycieli, zakładając, że kompensacja ubezpieczeniowa jest szybsza i pewniejsza, szczególnie w sytuacji szkód o dużej wartości (pojedynczych roszczeń o dużej wartości lub kumulacji roszczeń), dokonując tym samym Wiadomości Ubezpieczeniowe 4/2010– 6 – wyboru metody podjęcia ryzyka. Z punktu widzenia oceny systemowej należy zwrócić uwagę, że skuteczność jest jednym z podstawowych (obok kosztu) kryteriów oceny i wyboru metody zarządzania ryzykiem, a zarazem składową oceny efektywności funkcjonowania ex post. Intencją autorki jest wskazanie w artykule czynników wpływających na skuteczność transferu, przy czym podkreślenia wymaga fakt, że w obszarze analizowanym ocena ta jest jednak utrudniona. Z jednej strony z uwagi na konieczność uwzględnienia celów podmiotu dokonującego transferu ryzyka, które nie zawsze są oczywiste. Dodatkowo mamy tu do czynienia z jednoczesnym transferem ryzyka dwóch podmiotów zagrożonych odpowiedzialnością (na które ustawodawca nakłada obowiązek ubezpieczenia), jak i państwa, gdy zachodzi konieczność przejęcia lub „dopełnienia” kompensacji strat poszkodowanych, a nie kiedy nawet konieczność ponoszenia dalszych ekonomicznych konsekwencji niewypłacalności podmiotu odpowiedzialnego za szkodę. Pojawiają się pytania, jaki jest zakres ekspozycji na ryzyko, jaki jest zakres obowiązku państwa w kompensacji szkód na osobie, za które można przypisać odpowiedzialność określonym podmiotom, a także – jaki jest zamierzony zakres transferu, czy patrząc z drugiej strony – zakres zamierzonej retencji. Przy tym należy uwzględnić, że w pierwszej kolejności retencja ta obciążać będzie sprawcę szkody, a w dalszej (albo równolegle) państwo.