Słownik języka Polskiego Tom I

Słownik języka Polskiego Tom I - M.Samuel Bogumił Linde

Słownik języka polskiego – słownik języka polskiego autorstwa Samuela Bogumiła Lindego w 6 tomach, wydany w Warszawie w latach 1807–1814. Był to pierwszy jednojęzyczny słownik języka polskiego[3]. Zawierał 60 tys. haseł, w tym ok. 2000 nazw własnych[4]. Stanowił największe i najbardziej kosztowne przedsięwzięcie wydawnicze w Księstwie Warszawskim[4]. Słownik miał również wznowienie poszerzone przez Augusta Bielowskiego w latach 1854–1860[5].

Pomysł napisania słownika normatywnego powstał w Towarzystwie Przyjaciół Nauk, którego członkowie namówili do tego Samuela Bogumiła Lindego. Jego kandydaturę wzięto pod uwagę ze względu na kompetencje oraz dostęp do źródeł. Linde był uznanym slawistą oraz tłumaczem, a od roku 1794 przez dziesięć lat pracował w bibliotece Józefa Maksymiliana Ossolińskiego w Wiedniu, porządkując i poszerzając jego księgozbiór. W oparciu o bogate zbiory biblioteczne swojego pracodawcy zgromadził liczne materiały do planowanego wydania słownika języka polskiego[6].

Redakcja dzieła
Pomimo tego, że Linde jest autorem większości treści oraz pełnił funkcję redaktora naczelnego wydawnictwa, to dzieło ma charakter pracy zespołowej. Udział w opracowaniu materiału językowego mają również inni autorzy. Pierwszym z nich jest pracodawca oraz protektor autora Józef Maksymilian Ossoliński, którego Linde wymienia we wstępie jako osobę, która zainicjowała projekt, niosła mu wsparcie oraz udzielała się w pracy nad zawartością: „...czas zbywający w zatrudnieniach bibliotecznych na tę pracę wolny zostawił” oraz sam w proces utworzenia słownika angażował się „tak kosztem jak osobistym trudem”[2].

Podobną rolę spełnił teoretyk literatury oraz komediopisarz książę Adam Kazimierz Czartoryski, który w trakcie opracowania materiału językowego prowadził z autorem: „literacką korespondencję zaszczycając autora, zbogacił dzieło wiadomościami, objaśnieniami, wyłuszczeniami (...) zwłaszcza co do języków wschodnich”. Obu osobom, zarówno Ossolińskiemu, jak również Czartoryskiemu autor dziękuje we wstępie dedykując im swoje dzieło[2].

Przy zbieraniu materiału językowego czerpanego z mowy potocznej Linde korzystał również z pomocy współpracownika, którego wymienia we wstępie do pierwszego tomu. Słownictwo używane w warszawskich warsztatach rzemieślniczych zebrał prof. Antoni Magier: „(...) stąd imię jego często jest cytowane pod słowami rzemieślniczemi lub kunsztownemi”[1].

Ponieważ Linde nie w pełni władał polszczyzną literacką, pewne informacje o charakterze normatywnym zostały wprowadzone przez korektorów[4]. Korekcji dokonywali zaprzyjaźnieni z autorem: rektor konwiktu pijarskiego Kajetan Kamieński oraz Konstanty Wolski profesor Liceum Warszawskiego. Poprawki te często związane były z uzupełnianiem słownika o nowe treści o czym wspomina sam autor we wstępie, że "niejednym wyrazem, znaczeniem, lub też i przykładem zbiór ten zbogacili". Podobną rolę spełnił prefekt drukarni pijarskiej w Warszawie ksiądz Szymon Bielski przygotowujący materiał do druku[1].