Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych Ameryki

Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych Ameryki - Leszek Garlicki

Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych (ang. The Supreme Court of the United States) – głowa władzy sądowniczej w systemie trójwładzy funkcjonującym w Stanach Zjednoczonych, obok władzy wykonawczej (prezydenta) i ustawodawczej (Kongresu). Jest sądem najwyższej instancji w sprawach podlegających prawu federalnemu. Jego zadaniem jest kontrola zgodności z konstytucją działań władzy ustawodawczej i wykonawczej. Rola tego sądu w amerykańskim życiu politycznym jest ogromna. Dla przykładu, do sądu należą decyzje w tak kluczowych sprawach jak legalizacja aborcji i małżeństw jednopłciowych. W 2000 roku kontrowersyjna decyzja sądu rozstrzygnęła spory o wynik wyborów prezydenckich, oddając zwycięstwo George W. Bushowi. Sąd składa się z 9 sędziów. Są oni wyznaczani przez prezydenta, potem ich kandydaturę musi zatwierdzić Senat. Po wybraniu kadencja sędziego jest nieograniczona i z reguły służą oni do momentu, gdy wiek lub pogarszający się stan zdrowia skłoni ich do dobrowolnego odejścia na emeryturę. Ten system ma zapewnić pełną niezawisłość sędziów i uwolnić ich od jakichkolwiek presji politycznych. Przewodniczącym Sądu Najwyższego jest jego prezes (The Chief Justice). Mimo iż jego pozycja w Sądzie jest określana jako primus inter pares, to w rzeczywistości ma on dosyć spory wpływ na pracę Sądu. Jest on powoływany w tej samej procedurze, co pozostali członkowie Sądu. Pełni on głównie funkcje administracyjne, tzn. przewodniczy jawnym rozprawom i zamkniętym obradom, a także reprezentuje Sąd na zewnątrz. Jeżeli w wyniku głosowania nad rozstrzygnięciem sprawy prezes znajdzie się w większości, to on wyznacza sędziego, który sporządzi uzasadnienie wyroku (opinion of the Court), przy czym może wyznaczyć samego siebie (jeżeli prezes znajduje się w mniejszości, o tym, kto sporządzi uzasadnienie decyduje sędzia o najdłuższym stażu w Sądzie Najwyższym spośród sędziów będących w większości). Głos prezesa traktowany jest na równi z głosem każdego innego sędziego Sądu Najwyższego, co oznacza, że gdy w głosowaniu pada remis (taka sytuacja zdarza się jeśli jakiś sędzia wyłącza się z rozpatrywania sprawy), Sąd Najwyższy nie wydaje merytorycznego rozstrzygnięcia i w mocy utrzymywany jest wyrok, który zapadł w niższej instancji (affirmed by an equally divided Court), aczkolwiek nie uzyskuje on precedensowego charakteru. W przypadku postawienia prezydenta w stan oskarżenia przez Izbę Reprezentantów, prezes Sądu Najwyższego przewodniczy w Senacie procesowi impeachmentu. Pełni on również zaszczytną funkcję, jaką jest przyjmowanie przysięgi od nowo wybranego Prezydenta Stanów Zjednoczonych (choć jest to funkcja zwyczajowa). Możliwość wyboru sędziów Sądu Najwyższego jest jednym z najważniejszych uprawnień prezydenta. Prezydenci zwykle wybierają kandydatów, którzy mają podobny światopogląd. W ten sposób urzędujący prezydent może wycisnąć trwałe piętno na amerykańskim życiu politycznym, gdyż nominowany przez niego sędzia może służyć przez wiele lat po jego odejściu. Amerykańska konstytucja nie precyzuje liczby sędziów Sądu Najwyższego – jest ona ustalana przez Kongres. Od 1869 roku w sądzie zasiada 9 sędziów, lecz wcześniej liczba ta była zmieniana, często ze względów politycznych. Ostatnia próba zmiany miała miejsce w 1937 roku, gdy prezydent Franklin Delano Roosevelt zaproponował powiększenie składu orzekającego. Oficjalnie miało to ułatwić pracę starszym sędziom, w praktyce jednak miało na celu zwiększenie poparcia w sądzie dla działań politycznych prezydenta. Propozycja ta nie uzyskała jednak poparcia w Kongresie.