Rzeczpospolita podziemna

Rzeczpospolita podziemna - Tomasz Strzembosz

"Rzeczpospolita podziemna" - książka wybitnego historyka polskiej konspiracji, profesora Tomasza Strzembosza, opisuje fenomen polskiego państwa podziemnego i jego siły zbrojnej - Armii Krajowej. Fenomen - gdyż było to zjawisko wyjątkowe w Europie okupowanej przez Niemców. Pisząc o wielości oddolnych inicjatyw konspiracyjnych, prof. Strzembosz wskazuje na niezwykłą zdolność samoorganizowania się społeczeństwa polskiego. Zarazem zwraca uwagę, że znakomita większość organizacji konspiracyjnych - i społeczeństwa - podporządkowała się z własnego wyboru władzom polskiego państwa podziemnego. Historyk przypomina, że siła zbrojna podziemnego państwa miała specyficzny rys. Armia Krajowa składała się bowiem z ochotników, a zatem z największych patriotów, najbardziej ofiarnych obywateli. Oni też brali udział w różnych strukturach państwa podziemnego. W ten sposób dokonała się podczas wojny częściowa wymiana i wzbogacenie polskich elit na zasadzie selekcji pozytywnej. Głosząc pochwałę państwa podziemnego i jego obywateli - tych, którzy czynne włączyli się w nurt pracy konspiracyjnej oraz tych, którzy byli związani z tym państwem emocjonalnie i poczuciem obywatelskiej lojalności, wspierali je moralnie i materialnie, profesor Strzembosz nie idealizuje Polaków i nie zamyka oczu na negatywne zjawiska w życiu społeczeństwa. Pisze więc o pladze incydentalnego donosicielstwa, wielkim rozplenieniu się bandytyzmu. Stwierdza, że było, niestety, o wiele więcej konfidentów, zdrajców, szmalcowników, delatorów niż wydano wyroków śmierci. Ubolewa, że tak jak pomagaliśmy Żydom, nie pomagaliśmy Cyganom. Armia Krajowa i polskie państwo podziemne pozostawiło po sobie mit. Był to, jak pisze Strzembosz: "Mit walki do końca, nie przerwanej bez względu na koniunkturę. Ten mit i tradycja wnoszą w nasze codzienne, jakże często przeżarte pragmatyzmem, miałkie życie, etos szlachetnej walki o wartości. Najszerzej pojęte wartości ludzkie, które zostały zagrożone". Książka profesora Tomasza Strzembosza jest wyrazem dumy z polskiego państwa podziemnego i ludzi, którzy sprostali próbie czasu, a wśród nich młodzieży, szczególnie z roczników 1920 - 1925. Trudno nie myśleć o tym, że na jej postawę wpłynęło wychowanie w duchu miłości ojczyzny i szacunku dla najlepszych tradycji narodowych.