Rozmyślania o cywilizacji

Rozmyślania o cywilizacji - J. Bardziej

Poziom rozwoju osiągnięty przez społeczeństwo w danej epoce historycznej ze szczególnym uwzględnieniem poziomu kultury materialnej (zwłaszcza wiedzy ścisłej i techniki), będącej wskaźnikiem opanowania przez ludzi sił przyrody i wykorzystania jej bogactw. Tak rozumianej cywilizacji przeciwstawia się czasem kulturę, pojmowaną jako kultura duchowa, tj. sfera duchowej twórczości człowieka. Nie jest to jedyny sposób rozumienia terminu „cywilizacja”, używa się go jeszcze w co najmniej 3 znaczeniach: 1) jako historyczne określenie najwyższego w systemie ewolucji ludzkości stadium rozwoju kultury po pierwotnym etapie dzikości (ludy zbieracko-łowieckie) i okresie barbarzyństwa (ludy pasterskie), które miało się rozpoczynać wg XIX-wiecznych etnologów (L.H. Morgan) od wynalezienia pisma; 2) współcześnie pod pojęciem „cywilizacja” rozumie się typ kultury zaawansowanej społecznie (m.in. hierarchiczna organizacja, system prawa, instytucja państwa, urbanizacja), materialnie (technika i wiedza praktyczna) i ideologicznie (rozwinięta sztuka, literatura, zaawansowane systemy religijne z teologią i refleksją filozoficzną), charakterystyczny dla tzw. społeczeństw cywilizowanych (złożonych) przeciwstawianych społeczeństwom niecywilizowanym (prostym, przedpiśmiennym); 3) jako określenie zespołu kultur etnicznych, tworzących razem krąg kulturowy, tj. szerszą wspólnotę kulturowo-historyczną, odznaczającą się wspólnym dla niej zestawem elementów tradycji i wzorów życia. W kulturze europejskiej termin „cywilizacja” rozpowszechnił się w 2. połowie XVIII w.; społeczny rozgłos i znaczenie nadali mu przede wszystkim pisarze oświecenia francuskiego, wiążąc jego treść z naukowymi i technicznymi postępami działalności ludzi w zakresie opanowania sił przyrody i stwarzania racjonalnych form życia społecznego...