Retoryka - poetyka

Retoryka - poetyka - Arystoteles

W pierwszej z trzech ksiąg, które składają się na to dzieło, Arystoteles przedstawił sposób, w jaki pojmuje retorykę. Jest ona sztuką posługiwania się słowem; nie tylko systemem reguł i zasad argumentowania, ale też umiejętnością praktyczną, która umożliwia zastosowanie owych reguł w konkretnym przypadku. Arystoteles odrzuca sofistyczną koncepcję retoryki jako "sztuki nakłaniania", według niego retoryka jest tym, co pozwala na "odkrywanie tego, co w odniesieniu do każdego przedmiotu może być przekonujące", jej zadaniem jest zatem wynajdywanie wiarygodnych sposobów argumentacji. W księdze II Arystoteles przedstawił koncepcję mówcy, która łączy w sobie dwa komplementarne pojęcia: ethos ("charakter") i pathos ("uczucie"). Omawia także szeroko problematykę związaną z nastawieniem psychicznym słuchaczy. Ułożone w pary przeciwieństw uczucia, które mówca może wzbudzić w słuchaczu (np. lęk i odwaga, wstyd i bezwstyd), rozpatrywane są ze względu na perswazyjną przydatność. III księga poświęcona została zagadnieniom środków "językowego wyrazu" oraz kompozycji mowy. Arystoteles omawia problemy wysokości stylu i związaną z nim kategorię stosowności stylistycznej. Analizując poprawność językową, która jest warunkiem jasności mowy, przedstawia swoje rozumienie epitetu, metafory i porównania. Szczegółowo tłumaczy możliwości ich stosowania, dostarczając przykładów z dzieł Homera i Sofoklesa. Końcowe rozdziały tej księgi dotyczą działu retoryki określanego jako dyspozycja i kreślą schemat, według którego zbudowana powinna być mowa. Aktualność Arystotelesowego dzieła wynika nie tylko z całościowego charakteru zawartego w nim wykładu teorii retorycznej, ale przede wszystkim z faktu, iż nadal może być ono źródłem inspiracji zarówno metodologicznych, jak i praktycznych.