Renesans Oświecenie Romantyzm

Renesans Oświecenie Romantyzm - Zygmunt Łempicki

W ujęciu Zygmunta Łempickiego renesans, oświecenie i romantyzm nie są tylko kolejnymi epokami historycznoliterackimi, ale przede wszystkim odmiennymi postawami duchowymi człowieka wobec świata. Renesans opiera się na harmonii, rozumie i wierze w możliwości ludzkiego poznania; człowiek jest miarą rzeczy, a ideałem staje się ład, proporcja i klasyczna równowaga między rozumem a emocjami. Oświecenie rozwija te tendencje, lecz przesuwa punkt ciężkości zdecydowanie w stronę rozumu, nauki i doświadczenia, traktując świat jako mechanizm możliwy do racjonalnego opisania i ulepszenia; dominuje krytycyzm, dydaktyzm i wiara w postęp. Romantyzm natomiast stanowi reakcję na racjonalizm oświecenia – odrzuca kult rozumu na rzecz intuicji, uczucia, wyobraźni i indywidualnego przeżycia, a prawda o świecie i człowieku ma być dostępna nie przez naukę, lecz przez emocje, wiarę, mistycyzm i sztukę. Według Łempickiego romantyzm nie jest tylko epoką historyczną, ale trwałą alternatywą światopoglądową, która cyklicznie powraca w kulturze europejskiej jako sprzeciw wobec nadmiernego racjonalizmu.