Powiat Chrzanowski 1914 r.

Powiat Chrzanowski 1914 r. - Stanisław Polaczek

Pierwsze historyczne wzmianki o Chrzanowie pochodzą z XIII wieku. W dokumentach z tego okresu wymieniany jest Chrzanów i kasztelanowie chrzanowscy. Według najbardziej prawdopodobnej hipotezy, kasztelania chrzanowska powstała w 1228 roku. Nie jest to jednak udokumentowane. Podobnie skąpe są informacje o początku miasta. Dokładana data nie jest znana, pewne natomiast jest to, że prawa miejskie Chrzanów otrzymał w XIV wieku. Najstarszy zapis o mieście pochodzi z księgi miejskiej (radziecko – ławniczej) datowanej na 1408 rok. Przez długi czas było to miasto prywatne. Właścicielami byli Ligęzowie z Bobrka. Poprawili oni organizację miasta, szczególnie w dziedzinie handlu rudą ołowiu i bydłem. W 1641 roku w posiadanie miasta weszli Dębińscy, a 13 lat później Grudzińscy. Okres potopu szwedzkiego to czas upadku miasta. Ponowny rozkwit Chrzanowa nastąpił w 1740 roku, wraz z przejęciem miasta przez Józefa Ossolińskiego.   W latach 1798 – 1809 Ziemia Chrzanowska była częścią dystryktu olkuskiego w austriackiej Galicji Zachodniej, od 1809 do 1815 wchodziła w skład Księstwa Warszawskiego, później należała do Rzeczypospolitej Krakowskiej, a od roku 1846 stała się częścią austriackiej Galicji. Właśnie z tych czasów pochodzi obecny herb miasta. Zmieniali się też właściciele, kolejno: od 1804 do 1822 Albert Kazimierz, książę sasko-cieszyński, od 1822 do 1826 arcyksiążę Karol Ludwik Habsburg, na podstawie testamentu z 1816 roku, od 1826 do 1856 Mieroszewscy, od 1856 spółka kupców wrocławskich. Jeden z nich, Loewenfeld, a potem jego potomkowie, władali miastem aż do 1939 roku.   Wielu chrzanowian brało udział w walce niepodległościowej. Walczyli w szeregach wojsk pod dowództwem Tadeusza Kościuszki, Jana Henryka Dąbrowskiego, wojsku Królestwa Kongresowego, w powstaniach: listopadowym 1831 roku i krakowskim 1846 roku. Znani z powstań dowódcy to Józef Paterski i sztygar Antoni Lewicki. W czasie powstania styczniowego w mieście działał Komitet Narodowy, szpital i punkty opatrunkowe. Na dynamiczny rozwój terenów chrzanowskich miały wpływ bogate złoża kruszców, a szczególnie unowocześnienie sposobu wydobywania i przetwarzania węgla kamiennego oraz jego transportu. W 1847 roku powstała linia kolejowa łącząca Oświęcim z Trzebinią. Pięć lat później uruchomiono nową kopalnię rud cynku i ołowiu "Matylda". W 1818 roku Senat Wolnego Miasta Krakowa założył tu dużą wytwórnię sukna. Powiat chrzanowski został utworzony na przełomie 1853/54 roku. Jego zachodnią granicę tworzyła rzeka Przemsza, południową Wisła, północna granica była zarazem granicą Galicji (Austrii) z Królestwem Kongresowym (Rosja). Wschodnia granica z powiatem krakowskim przebiegała na wschód od Krzeszowic i Rudawy. Powierzchnia powiatu wynosiła 721 km2.