Powstanie styczniowe klęska i chwała

Powstanie styczniowe klęska i chwała - Praca Zbiorowa

Opinie o powstaniu styczniowym, które wybuchło 150 lat temu, rozciągają się od apoteozy bohaterów, którzy "poszli w bój bez broni", po surową krytykę organizacji, liderów i sensu tej beznadziejnej wojny. (...) Następstwem stłumionego powstania były publiczne egzekucje (co najmniej 500),zsyłka i katorga (co najmniej 40 tys. skazanych, nie licząc osób im towarzyszących),przymusowa emigracja (ok. 10. tys.),konfiskata majątków (co najmniej 3,5 tys. rodzin szlacheckich),następnie rusyfikacja, ale przede wszystkim - odebranie Polakom nadziei, co symbolizowała przez dziesięciolecia patriotyczna moda żałobna. W tej atmosferze uformowała się specyficzna odmiana polskiej inteligencji, nie tyle wykonawców wolnych zawodów, co strażników idei wolnej Polski. Dramatyczna porażka romantycznego zrywu zrodziła jednocześnie wiele pomysłów na tzw. pracę organiczną, u podstaw, wedle zasady: nie możemy wybić się na niepodległość, wybijmy się na nowoczesność. Zaczęła się w Polsce przygoda z kapitalizmem. (...)