Pokolenie klęski 1812 roku

Pokolenie klęski 1812 roku - Danuta Zawadzka

W naszej historii literatury pojawiała się już myśl, że coś łączy Malczewskiego, Brodzińskiego i Fredrę, mimo że ich twórczość jest bardzo odmienna; nikt jednak dot ad tematu tego nie zgłębił i nie opracował, tak jak zrobiła to Danuta Zawadzka. Ukazuje ona, w jaki sposób doświadczenie wojny i klęski znalazło wyraz w dziełach trzech "samotników" naszej literatury. Wskazuje, że odmienne ich wybory płyną stąd, iż paradygmat oświeceniowy już się wyczerpał, a romantyczny jeszcze nie skrystalizował. W książce zawarta jest nowatorska, oryginalna interpretacja "Marii" Malczewskiego, polemiczna wobec tez o jej uniwersalnej melancholii i pesymizmie egzystencjalnym. Cechy te Zawadzka wiąże z konkretnym, a czasem drastycznie wyrażonym doświadczeniem wojny. Ukazuje też tragiczne rozdarcie poematu, w którym obowiązek patriotyczny i tradycyjne polskie rycerskie piękno są tylko jedną stroną wojny – drugą jest ohyda, zbrodnia, absurd i złowieszcze fatum znajdujące wyraz w głosie "Ducha dawnej Polski".