Pamięć przetrwania

Pamięć przetrwania - Christopher R. Browning

„Pamięć przetrwania” autorstwa Christophera R. Browninga to mikrohistoryczna rekonstrukcja życia obozowego w Starachowicach oraz losów Żydów z Wierzbnika. Książka bardzo cenna, bo zbudowana na podstawie 292 relacji ocalałych, które pozwoliły na przeprowadzenie szczegółowej historycznej analizy. Christopher R. Browning to urodzony w roku 1944 amerykański historyk, który poświęcił się badaniom dotyczącym Holocaustu. Aktualnie pracuje na Uniwersytecie Karoliny Północnej. W Polsce znany jest z monografii Zwykli ludzie: 101. Policyjny Batalion Rezerwy i „ostateczne rozwiązanie” w Polsce. Autor zainteresował się historią Żydów z Wierzbnika z powodu znalezienia informacji o procesie Beckera – nazisty, któremu udało się umknąć karze. Skoro udało mu się uniknąć sprawiedliwości, to Browning zdecydował, że osądzi go historia. Okazuje się, że fragment dotyczący tego procesu jest chyba najbardziej interesującym fragmentem książki. Główną zaletą „Pamięci przetrwania” jest przedstawienie relacji Żydów. Browning nierzadko przytacza wiele przykładów zeznań, które dotyczą jednego wydarzenia. Bardzo często są to relacje rozbieżne. W wyniku ich analizy stara się dociekać prawdy, często odrzucając co bardziej nieprawdopodobne zeznania. Jest to interesujące, bo pokazuje z czym często ma do czynienia historyk. Pamięć ludzka jest ulotna, często po czasie człowiek dodaje nowe wydarzenia, a część zmienia. Najbardziej wyraźnym przykładem tego są relacje identyczne ze sławną sceną z Listy Schindlera, gdzie Żydzi wchodzą do łaźni. Tam też doznają ulgi, kiedy z prysznica zaczyna wylewać się woda. Okazuje się, że takie relacje (zbieżne z „Listą Schindlera”) zaczęły pojawiać się dopiero po opublikowaniu filmu. Wcześniej takie sceny nie były opisywane przez Żydów z Wierzbnika. Tym większe znaczenie ma rola Browninga, który potrafił wychwycić taki detal. Jego praca, jako historyka, zasługuje na duże uznanie. Wystarczy zresztą spojrzeć na ostatnie strony książki, gdzie ponad pięćdziesiąt stron zajmują przypisy. W „Pamięci przetrwania” prezentowane są różnorodne relacje. Są tez takie, które pokazują Polaków w bardzo złym świetle. Jako tych, którzy cieszyli się z nieszczęścia żydowskiego. Dla równowagi przeczytać można o bohaterskich Polakach, czy też okrutnych Niemcach i Żydach. Książka podzielona jest na sześć rozdziałów, w których opisane są czasy zarówno przedwojenne jak i powojenne. Te ostatnie dotyczą przede wszystkim śledztw dotyczących zbrodni popełnianych na Żydach. „Pamięć przetrwania” wzbogacona jest o spis ilustracji (zdjęć jest dziesięć), trzy mapy (Okupowana Polska, Region Starachowice – Wierzbnik, Starachowice – Wierzbnik: getto, fabryki i obozy), indeks nazwisk, oraz dodatek dotyczący różnic w sposobie zapisywania nazwisk. „Pamięć przetrwania” to bardzo interesująca książka, która przedstawia losy żydów z Wierzbnika w sposób pełny i wyczerpujący. Dla osób zainteresowanych Holocaustem jest to pozycja obowiązkowa.