Novum Organum

Novum Organum - Franciszek Bacon

„Novum Organum” („Nowe Narzędzie”) to najważniejsze dzieło filozoficzne Francis Bacon, opublikowane w 1620 roku. Książka stanowi fundament nowożytnej filozofii nauki i empiryzmu. Bacon przeciwstawił w niej średniowiecznej scholastyce oraz logice Arystotelesa nową metodę poznania opartą na doświadczeniu, obserwacji i indukcji. Celem autora było stworzenie „nowego instrumentu” badania natury, który miał prowadzić do rzeczywistego postępu wiedzy i rozwoju nauk przyrodniczych.

W dziele Bacon krytykuje błędy ludzkiego myślenia, które nazwał „idolami”. Wyróżnia między innymi „idole plemienia”, wynikające z natury ludzkiej, „idole jaskini”, związane z indywidualnymi uprzedzeniami, „idole rynku”, powstające przez język i komunikację społeczną, oraz „idole teatru”, czyli ślepe przywiązanie do autorytetów i systemów filozoficznych. Zdaniem Bacona prawdziwa wiedza może powstać jedynie poprzez systematyczne badanie faktów i eksperyment.

„Novum Organum” wywarło ogromny wpływ na rozwój nauki nowożytnej i metodologii badań. Bacon bywa uznawany za jednego z twórców metody naukowej oraz prekursora eksperymentalnego podejścia do poznania świata. Dzieło stanowi część większego, niedokończonego projektu „Instauratio Magna”, mającego odnowić całą ludzką wiedzę.