Nokturny Widoki nocy w malarstwie polskim

Nokturny Widoki nocy w malarstwie polskim - Aleksandra Melbechowska-Luty

Książka ta jest opowieścią o nokturnach, pięknym i tajemniczym nurcie malarstwa polskiego, rozwijającym się bujnie w XIX i na początku XX wieku - od romantyzmu do symbolizmu - a związanym ze szczególnym sposobem przeżywania świata. Jego nazwa wywodzi się z terminologii muzycznej i z tradycji nowożytnego malarstwa włoskiego XVI wieku. Malarski nokturn wyraził się najpełniej w pejzażu, choć motywy nocne były też obecne w obrazach rodzajowych, historycznych, opartych na anegdocie literackiej i narodowej, a nawet w portretach. Obejmuje on rozległą skalę doby i zjawisk świetlnych: mgliste przedświty i brzaski, chwile zachodu słońca i głębokie cienie nocy z magiczną wędrówką księżyca po niebie. Widok nocy służy przywołaniu nostalgicznej wizji "czystej" przyrody, zwykłych lub wyjątkowych zdarzeń, legend i baśni. W czasach romantyzmu w nokturnach dominowały idealne wątki związane z "uczuciowym" pojmowaniem natury i spraw narodowych; pojawiały się tam często motywy burz morskich, zamków i ruin, a także walk powstańczych. W drugiej połowie XIX wieku ich istotną cechą była swoiście pojmowana nastrojowość. I wreszcie, na przełomie wieków, pojawił się w tym malarstwie modernistyczny mit nocnego miasta oświetlonego sztucznym światłem latarni. Symboliczne i ekspresyjne widoki wielkich metropolii w przejmujący sposób wyrażały walką światła z ciemnością. Emocjonalne i psychologiczne aspekty nocy interesowały wielu wybitnych artystów. Wspaniałe nokturny malowali m. in.: A.Grottger, J.Matejko, M. i A. Gierymscy i inni.