Niewiele mniejszy od aniołów

Niewiele mniejszy od aniołów - Marcin Składanowski

Drugi tom dzieła Krzysztofa Paczosa pt. Niewiele mniejszy od aniołów konstytuuje przedmowa i pięć spójnych rozdziałów dotyczących intelektualnych władz duszy. Podobnie jak poprzednio, także i tutaj, w przedmowie autor zawiera podstawowe zagadnienia antropologiczne, stanowiące istotę całej pracy. Zwraca uwagę na odczytaną przez Arystotelesa i św. Tomasza strukturę duszy ludzkiej, w której istnienie warstwy intelektualnej nieodłącznie związane jest z istnieniem władzy wegetatywnej i zmysłowej. Sama warstwa umysłowa obejmuje władze poznawcze i pożądawcze. K. Paczos podkreśla, że dusza człowieka wraz ze wszystkimi jej władzami nie należy do świata cielesnego, lecz do świata duchowego, a jej władze umysłowe spełniają swoje funkcje poznawcze i pożądawcze niezależnie od ciała, a więc również po oddzieleniu duszy od ciała, czyli po śmierci. Autor podejmuje w tym tomie zagadnienie człowieka jako osoby, którą rozumie jako jednostkowy byt o umysłowej naturze, zajmujący najniższą pozycję wśród innych osób. Podkreśla paradoksalny związek duszy z ciałem, mianowicie związek tego, co duchowe i tego, co cielesne, a zarazem tego, co nieśmiertelne i tego, co śmiertelne oraz zniszczalne. Otwiera zarazem na świat duchowy i nadprzyrodzone życie człowieka. Struktura poszczególnych rozdziałów książki zmierza do szczegółowego przedstawienia poszczególnych tematów zarysowanych w przedmowie. Prezentuje dwie władze poznawcze: intelekt możnościowy i czynny oraz opisuje ich funkcje. Odróżnia także poznanie intelektualne, które nazywa też intuicyjnym i bezpośrednim, od poznania rozumowego – pośredniego. Jeden rozdział swojej książki autor poświęca pożądaniu umysłowemu, dokonywanemu przy pomocy władzy woli. Tutaj podejmuje tematy wolności woli, wolnej decyzji, problemu wiedzy Boga i wolności człowieka. Ponadto zwraca uwagę na zagadnienie refleksji i świadomości. Pokaźne miejsce w pracy zajmuje kwestia duszy oddzielonej od ciała, a zwłaszcza nieśmiertelności duszy ludzkiej i poznania duszy po śmierci, a także pozycji człowieka wśród innych osób: Boga, Chrystusa i aniołów.