Narodowy Związek Robotniczy 1905 - 1920

Narodowy Związek Robotniczy 1905 - 1920 - Teresa Monasterska

Działalność partii wywodziła się z sekcji robotniczej Towarzystwa Oświaty Narodowej, działającej wgłównie w Łodzi, Zagłębiu Dąbrowskim i Warszawie, oraz powołanego w 1901 z inicjatywy Komisji Robotniczej warszawskiego "Zetu Związku im. Jana Kilińskiego.Wiosną 1905 działacze Ligi Narodowej zwołali zabrania działaczy TON inicjując powstanie partii. W czerwcu 1905 odbył się I Zjazd Narodowego Związku Robotniczego. W skład Zarządu wybrano Czesława Sobolewskiego (przewodniczący), Gustaw Simon, oraz robotników Maksymiliana Gromadzkiego (fabryka Lilpop, Rau i Loewenstein), Edmunda Bernatowicza (Fabryka Wyrobów Platerowanych Frageta)i Jana Szczeblewskiego (Zwiazek im. Kilińskiego).W 1906 NZR liczył 15.961 członków, zaś w 23.000 zorganizowanych.Na VI Zjeździe NZR w Warszawie we wrześniu 1908, doszło do zerwania z Narodową Demokracją, przeciwstawiając się prorosyjskiej orientacji i lojalistycznej polityce Koła Polskiego w Dumie, w skład którego wchodzili członkowie legalnego Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego. W skład nowego Zarządu Głównego weszli: Adam Chądzyński (przewodniczący), Witold Wolski, Stanisław Arczyński, Władysław Malangiewicz, Wincenty Michalak, Jan Stanisław Jankowski, Marian Rapacki, Adam Radlicki i Antoni Kaczorowski.NZR reprezentował orientację proaustriacką. W 1912 wszedł w skład Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. Związek inspirował działanie Polskich Związków Zawodowych. W 1920 wraz z Narodowym Stronnictwem Robotników utworzył Narodową Partię Robotniczą. Organy prasowe: "Sprawa Robotnicza", "Niepodległość".