Nad Zbruczem

Nad Zbruczem - Wiesław Helak

Triumf literatury polskiej. Swoją nową powieścią Wiesław Helakprzywraca jej wielkość, bezpowrotnie zdawałoby się utraconąwraz z odejściem w przeszłość Sienkiewicza i Reymonta, Żeromskiegoi Orzeszkowej. Do tej ostatniej pisarz nawiązuje wprosttytułem swojej książki, najprostszym z możliwych, a przecieżmówiącym wszystko Nad Zbruczem.Odnalazł w niej Helak czysty, wręcz krystaliczny ton polszczyzny,stylistyką wywodzący się od Jana Kochanowskiego i Biblii JakubaWujka. Ewangeliczna nuta pobrzmiewa tu zresztą co i rusz; jeśliktoś nie wiedział, co to jest literatura katolicka i czym być możew najwspanialszych swoich porywach, to teraz już wie.Wiesław Helak opowiada o Polsce, której nie było, która istniałajedynie w pamięci i w snach naszych przodków, a której bronili przedrosyjską, a później sowiecką przemocą, przed terrorem germanizacji,ale i wynarodowieniem, do czego zachęcał trzeci z zaborcówaustriacki, może najbardziej podstępny. Opowiada o determinacjii heroizmie tych, o których Zygmunt Krasiński przedwcześnie, alejednak proroczo napisał, że zniknęli z powierzchni ziemi i wielkiemilczenie jest po nich. Otóż, Helak milczenie to przerywa. Nieprzypadkowosytuując fabułę swej powieści u stóp Okopów Świętej Trójcy.W trakcie lektury Nad Zbruczem nie natrafimy na choćby jedenfałszywy ton. Zgodnie z dewizą ojca Konstantego, bohatera powieścipodporządkowana jest ona dwu zasadom: harmonii i piękna. Dobronazywane jest tu po imieniu, podobnie jak zło; o żadnych relatywizmachczy względach poprawnościowych nie ma mowy. Kto to powiedział?Jestem Polakiem więc mam obowiązki polskie; są onetym większe i tym silniej się do nich poczuwam, im wyższy przedstawiamtyp człowieka. No więc, Nad Zbruczem jest książkąo dążeniach do osiągnięcia możliwie najwyższego stopnia człowieczeństwa.Na drodze tej Konstanty upada, lecz podnosi się, ponosiklęski, by w rezultacie zwyciężyć, dokonuje błędnych wyborów, alepotrafi winy te odkupić.Od lat nie odezwał się w naszej literaturze tak donośny głos.Krzysztof Masłoń