Mundury Wojska Polskiego 1700-1937, 1939 r.

Mundury Wojska Polskiego 1700-1937, 1939 r. - Władysław (opr.) Dziewanowski

Nie ma zapewne ani jednej dziedziny, ani jednej chwili w naszym życiu narodowym, na której wojsko polskie nie wycisnęło by swego szlachetnego piętna. Czy w czasach zamierzchłych średniowiecza, czy w czasie rozkwitu Polski Jagiellonów, czy na polach Kircholmu, Chocimia, Wiednia, Racławic, Somosierry, Stoczka, Miechowa, Łowczówka, Rokitny, Lwowa, Kijowa czy Warszawy wszędzie mundur żołnierza polskiego maluje historie polski w narwach niezniszczalnych, w barwach honoru i krwi...(przedmowa) Niniejsza praca ma przedstawić szerokim warstwom społeczeństwa polskiego w ogólnym zarysie rozwój zewnętrzny wyglądu naszego żółnierza; wzbudzić w młodzierzy zamiłowanie do wojska, ukochanej chlubnej i ofiarnej jego przeszłości, a przez to samo zainteresować ją jego stanem obecnym i przyszłością. W naszych warunkach silne wojsko jest koniecznym czynnikiem istnienia państwa, jemu Polska zawdzięcza swą niepodległość, tylko dzięki niemu będzie można ją zachować. (frag.) W polskim munduroznawstwie za okres początkujący epokę wojska jednolicie umundurowanego uważa się pierwszą połowę XVIII w. Wiązało się to z upowszechnieniem służby wojskowej o charakterze stałym. Skoszarowanie regimentów i pozostawanie żołnierzy w służbie przez 5-6 lat stwarzało konieczność organizowania magazynów i jednolitego wyekwipowania oddziałów wojskowych. Ubiór znacznej części wojska, poza jazdą szlachecką, podporządkowano dyscyplinie mundurowej.Piechota, gwardia piesza i konna oraz dragonia nosiły pąsowe surduty, żołnierze artylerii i inżynierii – koloru zielonego. Jazda wyposażona była w długie czarne buty, piechota zaś w pończochy do białych spodni, a później wysokie sukienne kamasze i trzewiki. Barwę wyłogów, galonów i guzików ustalali szefowie oddziałów. Na czarnych filcowych kapeluszach mocowano białą kokardę. Mundury autoramentu cudzoziemskiego nie były pozbawione cech narodowych. Srebrno-karmazynowe szarfy oficerskie i temblaki stanowiły nawiązanie do heraldycznych barw narodowych. Oddziały grenadierów gwardii w czasach saskich nosiły blachy na kaszkiety początkowo z wizerunkiem Orderu Orła Białego, a później orła-godła państwowego. Podkreśleniem odrębności narodowej było również noszenie przez oficerów pod szyją metalowych ryngrafów z wizerunkiem białego orła. Po 1776 roku zostały utworzone brygady kawalerii narodowej i pułki straży przedniej. Wszyscy oficerowie i towarzysze mieli prawo noszenia żółtego obuwia, a na ramieniu złotych lub srebrnych sznurków naramiennych z guzikiem do zapięcia pasa od ładownicy oraz szlif oficerskich. Pocztowi nie nosili kontusza, tylko krótkie katanki z naramiennikami sukiennymi w barwie wyłogów, wysokie czapki i czarne obuwie.Duży wpływ na kształtowanie się polskiego munduru wojskowego wywarły formacje konfederacji barskiej. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów była sukienna czapka z kwadratowym wierzchem, bez daszka, obszyta na otoku barankiem, tzw. konfederatka. Z czapki tej wytworzył się charakterystyczny typ narodowego nakrycia głowy – rogatywka. W wojsku nosili je początkowo oficerowie i towarzysze kawalerii narodowej. Rogatywki były ozdobione z lewego boku białymi kokardami, kitką włosianą, ozdobną zapinką z inicjałami królewskimi, a od 1791 r. także metalowym polskim krzyżem kawalerskim.