Mroczne sekrety willi "Tereska"

Mroczne sekrety willi "Tereska" - Michał Rapta

Młodzi w Sztafecie Pamięci - licealiści z Rabki autorami cennej książki historycznej Zainteresowania młodzieży historią ojczystą są u nas oceniane dość krytycznie, choć nie zawsze słusznie, a już na pewno w odniesieniu do dziejów „Małych Ojczyzn” czy wydarzeń z II wojny światowej. Jeśli jednak przyjąć w tej kwestii postawę sceptyczną, to w ocenach tych trzeba widzieć i przyczyny tego stanu. Jest ich wiele, ale upatruję je głównie w czynnikach pozaszkolnych. Ale o tym parę zdań później. Dlatego też z tym większą satysfakcją wypada donieść o wydarzeniu niezwykłym, optymistycznym: Dwaj uczniowie Liceum Ogólnokształcącego im. E. Romera w Rabce-Zdroju - Michał RAPTA i Wojciech TUPTA, pod opieką swojego, młodego nauczyciela historii z gimnazjum Grzegorza MOSKALA wydali niezwykle cenną książkę historyczną – „Mroczne sekrety willi „Tereska””. Jej promocja odbyła się 8 marca 2008 r. w Miejskim Ośrodku Kultury w Rabce-Zdroju. Treścią tej obszernej pracy /350 stron/ jest, najkrócej mówiąc, historia dramatycznych lat okupacji i terroru okupanta w Rabce oraz najbliższej okolicy. To udokumentowane karty ponurych dziejów holokaustu i eksterminacji ludności cywilnej. Nowość i oryginalność tej publikacji polega na tym, że jest ona pierwszą po wojnie próbą całościowego ujęcia tego tematu w odniesieniu do tej miejscowości. Wcześniej mroczne lata „Tereski” były zaledwie zasygnalizowane w paru artykułach oraz opisane w kilku krótkich wspomnieniach najstarszych mieszkańców Rabki. Willa „Tereska” w tytule książki jest raczej hasłem wywoławczym zagadnienia martyrologii Żydów i Polaków, symbolem zbrodni niemieckich i ukraińskich nazistów w Rabce oraz najbliższym regionie. Ten gmach to Szkoła Dowódców Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa Generalnego Gubernatorstwa. Ale to tylko formalny szyld, bo w istocie także więzienie, ciężki obóz pracy, siedziba rabczańskiego gestapo, przejściowe getto, przede wszystkim tragiczne miejsce masowych mordów niewinnej ludności cywilnej. Młodzi autorzy po raz pierwszy tak dobitnie i w sposób udokumentowany przedstawiają zdarzenia i fakty tego zbiorowego ludobójstwa. W oparciu o nieznane dotąd źródła opisują przypadki rzadko spotykanego okrucieństwa i wyrafinowanych metod unicestwiania bezbronnych ofiar przez oprawców „szkoły katów”. Także „popisy” samego komendanta -najbardziej zwyrodniałego oprawcy – Wilhelma Rosenbauma. Tu przywożono Żydów z okolicznych miejscowości, np. z Nowego Sącza. Stąd szły transporty do obozu śmierci w Bełżcu. Liczba ofiar katowni rabczańskiej w dalszym ciągu nie jest ustalona, ale przyjmuje się, że było ich co najmniej czterysta. Od tego tragicznego okresu upłynęło ponad 63 lata i w pamięci mieszkańców zostało niewiele. W świadomości średniego i młodego pokolenia ta ponura historia prawie nie istnieje. Tylko nieliczni najstarsi wiedzą „coś” o gestapo, egzekucjach, nieludzkim traktowaniu więźniów w obozie pracy. Trzeba tu zaznaczyć, że Niemcy próbowali maskować swoje bestialstwa, głównie zbiorowe rozstrzeliwania, choć te próby nie były w pełni skuteczne. Dzisiaj o tych wydarzeniach wiemy bardzo dużo, dzięki determinacji młodych autorów w dociekaniu do prawdy. Jednak przeważającej większości starszym obywatelom Rabki obiekt „Tereski” kojarzy się raczej z chlubną działalnością edukacyjną - tą przedwojenną i obecną. Ten stan świadomości i pamięci zaskoczył naszych autorów i był ważnym motywem zbierania i przygotowania materiałów do ich książki. W ciągu trzech lat zgromadzili bogaty materiał faktograficzny. Dotarli do świadków masowych zbrodni i dramatycznych zdarzeń, do ocalałych rodzin ofiar. Przeprowadzili szereg wywiadów z żyjącymi jeszcze przymusowymi pracownikami gospodarczymi i obsługi tej katowni. (...)