Motywy szaleństwa w twórczości Witkacego i Conrada Studium porównawcze

Motywy szaleństwa w twórczości Witkacego i Conrada Studium porównawcze - Marta Skwara

Związki twórczości Witkacego i Conrada nie doczekały się ani w lite-raturoznawstwie polskim, ani obcym szczegółowego opracowania. Mamy właściwie tylko jeden artykuł poświęcony w całości temu problemowi. Daniel Gerould opisał przede wszystkim inspiracje, jakie Witkacy znalazł dla siebie w twórczości Conrada, zaznaczając we wstępie swego tekstu: "Praca ta należy do rozpraw komparatystycznych według tradycyjnego francuskiego rozumienia tego terminu, to znaczy bada bezpośredni wpływ jednego pisarza na drugiego, nie dokonuje zaś porównania ich dzieł". Amerykański badacz uczynił krok pierwszy, a zarazem najbardziej niewdzięczny. Narażając się na zarzut uprawiania "wpływologii", otworzył szeroką perspektywę badawczą. Świadomie wybrał tylko jeden motyw -szaleństwo tropikalne - znajdując w nim najwięcej punktów wspólnych twórczości Conrada i Witkacego. Mieści się tu bowiem zainteresowanie Witkacego Szaleństwem Almayera i niewątpliwy wpływ wspomnianej powieści na kreację świata przedstawionego Tumora Mózgowicza, funkcja tropików i egzotycznej scenerii podobna u obu pisarzy, wreszcie zbieżności światopoglądowe - uznanie zarówno przez Conrada, jak i Witkacego postępu cywilizacyjnego za "siłę niweczącą najgłębsze tajemnice"4. Ta ostatnia obserwacja, niezwykle cenna, jest dla mnie podstawą badań mieszczących się na drugim biegunie komparatystyki, porównania dzieł.