Karta dziejów wileńskiej i nowogródzkiej armii krajowej

Karta dziejów wileńskiej i nowogródzkiej armii krajowej - Janusz Hrybacz

Historia żołnierzy Armii Krajowej Okręgu Wileńskiego, a szczególnie okresu po rozbrojeniu przez Sowietów, jest jedną z ciekawszych kart historii naszego wojska. Niestety układ sił politycznych, przez wiele lat nie pozwalał właściwie przedstawić tamtych wydarzeń.  Od 10 lat sytuacja na tyle się zmieniła, że mogło się pojawić kilka drukowanych wspomnień uczestników tamtych zdarzeń, ale mają one charakter osobisty, traktują je w pewnych fragmentach o znacznym stopniu subiektywności. Pożądanym byłoby opracowanie monograficzne, oparte o istniejącą dokumentację, zarówno w polskich jak i sowieckich zasobach archiwalnych. Niestety nie wszystkie istniejące zasoby są dostępne, mimo upływu 50 lat. Podjęta próba, między innymi i przez autora, zebrania ankiet od żyjących jeszcze żołnierzy pozwalających na pełniejsze i obiektywne przedstawienie przebiegu wydarzeń, okazała się mało owocna. Wpłynęło zaledwie kilkanaście ankiet, które nie zawsze były ze sobą spójne. Upływający czas spowodował znaczne ubytki w odtworzeniu dawnych faktów, jak i pewne różne wersje, co do interpretacji zaistniałych faktów, chronologii wydarzeń, nazwisk, lokalizacji poszczególnych pododdziałów i innych danych. A sprawa nie cierpi zwłoki. Wprawdzie dokumentacja zalegająca półki archiwalne może jeszcze spokojnie czekać na podejmujących ten temat , ale zabraknie bezpośrednich uczestników , którzy już nie uzupełnią suchych liczb raportów i innych dokumentów.  Od wielu lat gromadziłem informacje dotyczące losów rozbrojonych żołnierzy AK na Wileńszczyźnie. Sporo pamiątek udało się mnie zachować, jak: osobiste zapiski, pozwalające na dokładne odtworzenie chronologii wydarzeń; wszystkie listy otrzymywane jak i wysyłane; niektóre mniej ważne dokumenty, jak np. pokwitowanie zdania odzieży, w której przywieziono mnie do Kaługi; podanie o repatriację; zapisaną poezję obozową; parę fotografii -stanowią one trzon moich wspomnień. Celem nakreślenia  pełniejszego obrazu problemu,  wykorzystałem materiały innych kolegów, jak ich wspomnienia, odtworzone z pamięci szkice obozów pracy, karykatury, fotografie, między innymi drobnej twórczości artystycznej.