Kapitalizm Koniunktura i zatrudnienie

Kapitalizm Koniunktura i zatrudnienie - Michał Kalecki

Michał Kalecki jest w mniejszym lub większym stopniu obecny we współczesnej myśli ekonomicznej, np. jako tzw. nowoczesny klasyk, do którego "nawiązuje się". Owo nawiązanie może mieć charakter krytyczny, lecz trudno myśl Michała Kaleckiego całkowicie pominąć łub sprowadzić do ogólnikowej formuły. Myśl ta, a w szczególności założenia, które legły u jej podstaw, nie mogą być lekceważone, ponieważ nie może być dziś lekceważona choćby koncepcja pełnego zatrudnienia, którą Kalecki niestrudzenie lansował. Podobnie rzecz się ma z socjalizmem jako formą ustroju gospodarczego - nie sposób dziś, będąc nawet jego surowym krytykiem, nie odnieść się do podstawowych założeń socjalizmu. Mówię o tym nie bez przyczyny, bo przecież nie może być wątpliwości co do marksowskiego powinowactwa teorii Michała Kaleckiego oraz co do jego tyleż zafascynowania socjalizmem, ile głębokiego przekonania, iż jest on ustrojem lepszym z punktu widzenia szerokich mas ludności. Wartościowanie to wynikało z kolei ze znaczenia, jakie polski ekonomista przywiązywał do problemów zatrudnienia i podziału dochodu narodowego. (fragment tekstu).

Kapitalizm – system gospodarczy oparty na prywatnej własności środków produkcji i w konsekwencji czerpania z nich zysku, oraz na swobodnym obrocie dobrami w ramach rynku; stąd też gospodarka kapitalistyczna nazywana jest również gospodarką rynkową. Swoboda działalności na rynku przejawia się w postaci wolnej przedsiębiorczości, wolnego obrotu towarami i usługami, swobodnego obrotu prawami własności, istnienia sprawnych instytucji finansowych oraz na wolnej konkurencji pomiędzy podmiotami[1].

Kapitalizm rozwinął się w Europie Zachodniej, począwszy od XVI wieku. Systemy protokapitalistyczne rozwijały się już w starożytności; pierwociny nowożytnego systemu kapitalistycznego pojawiły się w XIII-XIV wieku we Włoszech. Podstawową cechą wyróżniającą kapitalizm od poprzednich systemów gospodarowania był sposób wykorzystania nadwyżek produkcji, zamiast bezpośredniej konsumpcji, były one akumulowane (akumulacja kapitału), a następnie inwestowane w celu zwiększenia możliwości produkcyjnych w kolejnym cyklu gospodarczym. Cechy takiego obrotu kapitału miał przemysł włókienniczy w nowożytnej Anglii. W nowożytnej Europie pojawiło się kilka czynników sprzyjających rozwojowi kapitalizmu, m.in. wysoka inflacja wywołana napływem kruszców szlachetnych oraz wzrost roli państwa i centralizacja jego urządzeń. Pierwsze zjawisko wywołało szybko rosnące ceny towarów, gdy płace robotników były relatywnie stałe. Różnica napływała do kapitalistów, przez co mogła być inwestowana. Pojawienie się scentralizowanych, zbiurokratyzowanych absolutystycznych monarchii sprzyjało prowadzeniu polityki protekcyjnej, skupionej na zapobieganiu odpływu kapitału z rynku (merkantylizm).

Adam Smith w pracy Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów, wydanej w 1776 roku, opisał podstawowe zasady nowoczesnej gospodarki kapitalistycznej, i stał się teoretykiem gospodarki leseferystycznej. Po rewolucji francuskiej i XIX-wiecznych reformach liberalnych w Europie zostały usunięte pozostałości gospodarki feudalnej – takie jak ograniczenia cechowe, ograniczenia w obrocie ziemią i przepływie pracowników. Po kryzysie w latach 30. XX wieku powszechne stało się odchodzenie od gospodarki opartej na czystym liberalizmie gospodarczym, na rzecz gospodarki kapitalistycznej z większą rolą państwa.

W kapitalizmie występują dwie podstawowe klasy społeczne: przedsiębiorcy i zatrudniani przez nich pracownicy[2]. Stosunki między nimi opierają się na ruchu pieniędzy, dóbr i usług.