Justycjarjusze hutmani policjanci

Justycjarjusze hutmani policjanci - Jerzy Konieczny

Książka Justycjarjusze, hutmani, policjanci autorstwa Jerzego Koniecznego i Andrzeja Abramskiego stanowi szeroką, przekrojową opowieść o dziejach służb zajmujących się utrzymaniem porządku publicznego w Polsce — od najdawniejszych czasów, kiedy funkcje policyjno-sądowe pełnili lokalni urzędnicy grodowi i miejscy, aż po wykształcenie się nowoczesnej policji w XIX i XX wieku. Autorzy przedstawiają rozwój tych instytucji w ujęciu historycznym i prawnym, zaczynając od średniowiecznych porządków grodowych i miejskich, gdzie najważniejszą rolę odgrywali justycjarjusze — osoby odpowiedzialne za sądownictwo i pościg za przestępcami — oraz hutmani, czyli urzędnicy miejscy strzegący bezpieczeństwa i egzekwujący porządek. W czasach staropolskich funkcje te miały charakter lokalny i często opierały się na zwyczajowym prawie miejskim i ziemskim, co pozwalało im działać względnie autonomicznie, lecz także powodowało nierównomierność w egzekwowaniu prawa. Autorzy książki pokazują, jak w okresie wczesnonowożytnym i w XVIII wieku stopniowo rosła potrzeba bardziej scentralizowanej kontroli, a następnie, wraz z upadkiem Rzeczypospolitej i w czasach zaborów, rozwijały się instytucje o bardziej nowoczesnych strukturach, nadzorowanych przez administrację państwową. Właśnie w tych epokach kształtowały się zręby przyszłych służb mundurowych — obserwować można przechodzenie od lokalnych funkcjonariuszy do służb regularnych, a także zmiany w rozumieniu bezpieczeństwa publicznego i porządku społecznego. Konieczny i Abramski prowadzą czytelnika przez cały proces historyczny, ukazując przekształcenie dawnych urzędów w nowoczesną policję, której organizacja od XIX wieku zaczęła odpowiadać standardom europejskim.