Język polski w rozwoju jednostki

Język polski w rozwoju jednostki - Maria Zarębina

Opanowywanie przez dziecko języka i mowy odbywa się stadialnie. Tezę tę sformułował na początku lat czterdziestych XX wieku wybitny językoznawca Roman Jakobson [1]. Określenie "rozwój stadialny mowy dziecka" oznacza to, że proces rozwoju mowy (proces nabywania przez dziecko języka i mowy [2]) - jego poszczególne stadia - jest podobny u wszystkich dzieci - nawet u tych, u których jest on z jakichś powodów zakłócony, ale jednocześnie tempo tego rozwoju jest zróżnicowane i zależy od różnych czynników zarówno psychofizycznych, jak i społecznych. W tym artykule chciałbym głównie pokazać to, co jest wspólne w rozwoju języka i mowy wszystkim dzieciom. Może zacznijmy od zastanowienia się, jaka jest przyczyna tego, że dziecko zaczyna mówić. Z całą pewnością nie da się wskazać jednej jedynej przyczyny. Podstawowym czynnikiem jest dojrzewanie ogólne dziecka i w związku z tym coraz większa specjalizacja receptorów i analizatorów zmysłowych dziecka, a także rozwój sprawności ruchowych, w tym sprawności ruchowych narządów mowy, zwłaszcza języka. Ważne jest dojrzewanie psychiczne dziecka, którego funkcjami są m.in.: nastawienie na osiąganie celów oraz kształtowanie się woli. Warto uświadomić sobie, że małe dziecko, aczkolwiek zależne od dorosłych opiekunów, jest od początku wyposażone w określone struktury neurologiczne, które dają mu możliwość rozwoju fizycznego i psychicznego, i tak naprawdę rola dorosłych polega na stwarzaniu dziecku właściwych warunków rozwojowych, co czasami okazuje się zresztą najtrudniejsze. Przyczyny, nad którymi się zastanawiamy, można by schematycznie przedstawić tak jak na poniższym grafie. Zwróćmy przy tym uwagę na wzajemne oddziaływanie na siebie tego, co na schemacie zostało określone jako możliwości poznawcze dziecka a rozwojem jego myślenia oraz języka i mowy. Co prawda, każde dziecko - niezależnie od swoich możliwości intelektualnych - jest w stanie opanować podstawy języka i komunikować się za jego pomocą, to stopień jego opanowania oraz rozwój myślenia opartego na słowie zdecydowanie już zależy od tych możliwości.