Jerozolima wyzwolona

Jerozolima wyzwolona - Torkwato Tasso

Jerozolima wyzwolona – epos rycerski utrzymany w konwencji gatunku, utwór poety włoskiego Torquata Tassa, wydany po raz pierwszy w 1581 r., na język polski przełożony w 1618 roku przez Piotra Kochanowskiego. Jego tło stanowią dzieje pierwszej wyprawy krzyżowej i zdobycie Jerozolimy w 1099 roku. Torquato Tasso (ur. 11 marca 1544 w Sorrento, zm. 25 kwietnia 1595 w Rzymie) – włoski poeta, uważany za jednego z najwybitniejszych twórców włoskiego renesansu. Klimat poezji Torquata Tassa w pełni odzwierciedlał niepokoje kulturowe i społeczne lat potrydenckich, które przyczyniły się do kryzysu renesansowej harmonii i utorowały drogę barokowi. Załamaniu uległy w tej twórczości przede wszystkim klasyczne kanony oraz sztywne wzorce czerpane z literatury antycznej, które zastąpione zostały przez autora „oszołomieniem pięknem świata i dramatami egzystencji”. Dominującą rolę zaczęło odgrywać uczucie i wiara, zamiast filozoficznych rozważań natury ludzkiej. Najważniejszym osiągnięciem literackim Tassa, a zarazem „dziełem, które okazało się przyczyną jego udręki i chwały”, jest poemat epicki, Jerozolima wyzwolona, odwołujący się do dziejów pierwszej krucjaty (1096−1099). Ostro atakowany przez współczesną mu krytykę literacką, złamany życiowo, dręczony skrupułami religijnymi i zmuszony do spędzenia większości życia w szpitalu psychiatrycznym, Tasso w XIX wieku stał się częścią romantycznej legendy, a jego udziałem stała się trwająca do dziś sława największego twórcy włoskiego swoich czasów. Zainteresowanie twórczością Tassa osiągnęło swoje apogeum w dobie romantyzmu; jego znaczący wpływ widoczny jest u takich pisarzy jak Lord Byron czy Adam Mickiewicz.