Jawa, 1913 r.

Jawa, 1913 r. - Michał Siedlecki

Siedlecki Michał Marian (1873–1940), zoolog, profesor UJ, rektor Uniw. Stefana Batorego, pisarz. Ur. 8 IX w Krakowie, był synem Adolfa Grzymały-Siedleckiego, właściciela apteki «Pod Białym Orłem» w Krakowie, i Tekli z Dydyńskich, młodszym bratem malarza i grafika Franciszka (zob.).

S. zainteresował się naukami przyrodniczymi pod wpływem nauczyciela Władysława Kulczyńskiego w Gimnazjum św. Jacka w Krakowie, gdzie zdał maturę w r. 1891. Następnie do r. 1895 studiował na Wydz. Filozoficznym UJ; interesując się początkowo chemią, został na drugim roku stypendystą Zakładu Chemii Nieorganicznej i pomocnikiem Karola Olszewskiego w pracach nad skraplaniem gazów. Ostatecznie wyspecjalizował się z zoologii, był demonstratorem w Zakładzie Anatomii Porównawczej u Kazimierza Kostaneckiego (1893–4) i asystentem w Zakładzie Zoologii u Antoniego Wierzejskiego (1894–5). Po uzyskaniu 16 V 1896 stopnia doktora filozofii na podstawie pracy O budowie leukocytów oraz podziale ich jąder u jaszczurów (Kr. 1895), napisanej pod kierunkiem K. Kostaneckiego, kontynuował studia za granicą: najpierw w Instytucie Zoologicznym w Berlinie u F. Schulzego (1896–7). Wspólnie z F. Schaudinnem prowadził badania nad cyklem rozwojowym pasożytniczych sporowców z gromady Coccidia i wykrył u nich zapłodnienie, dzięki czemu przyczynił się do wyjaśnienia patogenezy malarii; potem w Instytucie Pasteura w Paryżu u I. Miecznikowa kontynuował prace nad kokcydiami, a zwłaszcza rozwojem gatunków Adelea i Aggregata oraz uczęszczał na wykłady w Sorbonie i Collège de France (1897–8). Zagraniczny pobyt zakończył w Stacji Zoologicznej w Neapolu, gdzie odkrył zjawiska płciowe u gregaryn pasożytujących w osłonicach oraz zebrał materiał do dalszych badań nad kokcydiami. Tam zainteresował się oceanografią, badając przez dwa miesiące faunę morską na Capri. Za całokształt prac z l. 1895–9 Francuska Akademia Nauk w Paryżu przyznała S-emu nagrodę i tytuł laureata Akademii.

Jesienią 1899 S. powrócił do Krakowa, został półetatowym demonstratorem, następnie asystentem w Zakładzie Anatomii Porównawczej UJ u Henryka Hoyera. Habilitował się na podstawie pracy Über die geschlechtliche Vermehrung des Monocystis ascidiae R. Lank. („Bulletin International de l’Académie des Sciences de Cracovie” 1899 nr 10, toż po polsku: Rozpr. AU Wydz. Mat.-Przyr. T. 39: 1902). T.r. objął wykłady z fizjologii zwierząt domowych na Studium Rolniczym UJ oraz z biologii ogólnej na Wydz. Lekarskim UJ (po zatwierdzeniu habilitacji w r. 1900) i prowadził je do r. 1912. Zajęcia dydaktyczne ograniczały czas na pracę badawczą; mimo to w l. 1901–2 S. kontynuował studia nad sporowcami, m.in. nad budową i rozwojem gatunku Caryotropha Mesnili, a także odnalazł nowy rodzaj i gatunek wymoczka pasożytniczego w jamie ciała pierścienicy Polymnia nebulosa. Mianowany 5 XI 1904 na profesora nadzwycz., nadal otrzymywał pensję asystenta (pierwsze pobory profesorskie dostał dopiero w r. 1909). W tym czasie współpracował z Franciszkiem Krzyształowiczem nad etiopatogenezą kiły i biologią krętka bladego, niesłusznie uznając go za pierwotniaka; opublikowali m.in. artykuł Krętek blady Schaudinna w zmianach kiłowych („Przegl. Lek.” 1905 nr 51). Trzykrotnie odbył zagraniczne podróże naukowe. W r. 1904 przez kilka miesięcy prowadził badania protozoologiczne w Stacji Zoologicznej w Wimmereux nad kanałem La Manche, cztery miesiące w 1. poł. 1906 r. przebywał w Egipcie, skąd docierając aż do Nubii, zainteresował się przyrodą tropikalną. W l. 1907–8 dzięki subwencji austriackiego Min. Oświaty, S. udał się w podróż przez Triest, Suez, Bombaj, Cejlon i Singapur na Jawę. Tam prowadził badania głównie w ogrodach botanicznych Buitenzorgu i Tjibodas, m.in. nad lotem spadochronowym owadów i biologią żaby latającej, np. Zur Kenntniss des javanischen Flugfrosches („Biologisches Zentralblatt” Bd. 29: 1909). Był także na Sumatrze i wyspach koralowych na Oceanie Indyjskim, a w drodze powrotnej – w Adenie i powtórnie w Egipcie. Po powrocie z tej podróży zarzucił dotychczasowe badania protozoologiczne i cytologiczne, a zajął się studiami nad przystosowaniem fauny do warunków życia tropikalnego, wykorzystując przywieziony z wyprawy obfity materiał naukowy, który jednak opracował tylko częściowo z powodu późniejszej zmiany zainteresowań. Dn. 8 IX 1912 S. otrzymał nominację na profesora zwycz. i objął po przejściu na emeryturę A. Wierzejskiego katedrę zoologii. Otrzymawszy nowy lokal przy ul. św. Anny 6, zreorganizował pracownię i przyjął wielu nowych pracowników.