Introligatorstwo

Introligatorstwo - Zygmunt Zjawiński

Publikacja poświęcona rzemiosłu introligatorskiemu. Rzadko spotykana, najlepsza książka o introligatorstwie w języku polskim. Bardzo dokładnie opisane i zilustrowane kolejne czynności ręcznego i maszynowego rzemiosła oprawy książek. Doskonały podręcznik, niezastąpiony przy renowacji i naprawie starodruków i książek XIX i I poł. XX wieku. Wśród wielu technik m.in. oprawy w skórę, półskórek, płótno i półpłótno. W pracy opisano ręczną i ą oprawę książek, podano surowce oraz Wybrane treści: ogólne wiadomości o wytworach papierniczych, płótna introligatorskie i ich stosowanie, narzędzia i przyrządy, metody i systemy pracy, przygotowanie środków klejących, naklejanie fotografii, galanteria papiernicza, ogólne wiadomości o drukach i budowie książki, przygotowanie wyklejek, barwienie i złocenie krawędzi książek, rozcinanie arkuszy, półskórek introligatorski, najczęściej spotykane błędy w oprawach - przyczyny, usuwanie, bezpieczeństwo i higiena pracy. Introligatorstwo – rodzaj rzemiosła lub dział przemysłu poligraficznego zajmujący się oprawianiem druków, czyli wykańczaniem materiałów schodzących z maszyny drukarskiej. Początki introligatorstwa sięgają starożytnego Rzymu, w którym istniał zawód tzw. glutynatora (sklejacza), zajmującego się łączeniem oddzielnych płatów papirusa w odpowiedniej długości zwoje; do jego zadań należało również sporządzanie futerałów, najczęściej skórzanych, do przechowywania zwojów. Właściwe introligatorstwo powstało wówczas, gdy zwój został zastąpiony kodeksem, oprawianym w drewniane okładziny (ok. III w.). W późnym średniowieczu powstały pierwsze organizacje cechowe introligatorów. W 1814 po raz pierwszy zastosowano prasę drukarską z napędem mechanicznym, 1840 wynaleziono krajarkę, 1870 — zszywarkę. W Polsce introligatorstwo zaczęło się rozwijać dopiero w późnym średniowieczu w klasztorach; w XV w. powstało zawodowe introligatorstwo świeckie z głównym ośrodkiem w Krakowie, także w Gdańsku, Lwowie, Płocku, Poznaniu, Toruniu, Warszawie i Wilnie; introligatorzy poza oprawą zajmowali się także iluminowaniem (zdobieniem) i sprzedażą ksiąg; XVII–1. połowa XVIII w. to okres upadku rodzimego introligatorstwa; w okresie oświecenia głównym ośrodkiem introligatorstwa stała się Warszawa, a ok. 1830 szczególnie znane pracownie opraw luksusowych znajdowały się u N. Glücksberga i w Drukarni Wojskowej; od połowy XIX w. nastąpił rozwój mechanicznej oprawy nakładowej; wśród nielicznych istniejących pracowni introligatorstwa ręcznego szczególnie znana była pracownia R. Jahody w Krakowie, istniejąca 1887–1950. Do podstawowych procesów introligatorskich należą: przekrawanie zadrukowanych arkuszy lub zwojów papieru, złamywanie, zbieranie (kompletowanie) składek, obkrawanie, zszywanie składek, klejenie, wytłaczanie okładek, oprawa. Przekrawanie (przecinanie) przeprowadza się w krajarkach: jednonożowych — arkusz (wstęga) papieru jest przekrawany przez spadający nóż, krążkowych — przesuwający się papier jest przekrawany za pomocą noży krążkowych (metalowych tarcz o zaostrzonym obwodzie), oraz krążkowo-nożowych — wyposażonych w kilka noży krążkowych do przekrawania wzdłużnego oraz jeden nóż do przekrawania poprzecznego w jednym procesie produkcyjnym. Stosowane są również (do przekrawania pojedynczych arkuszy grubych wyrobów papierowych, np. tektury) ręczne nożyce introligatorskie — nożyce dźwigniowe, których jedno ramię jest przymocowane do boku stołu, drugie, umocowane na sworzniu, jest poruszane ręcznie (materiał przeznaczony do przekrawania wprowadza się ręcznie pomiędzy ramiona).