Grzybowska 6/10 Lament

Grzybowska 6/10 Lament - Aleksandra Domańska

Nie ma takiego miejsca na świecie, o którym by nie można było opowiedzieć ciekawej historii. Wystarczy tylko przez jakąś szczelinę zajrzeć w jego minione dzieje. Ale Grzybowska 6/10? Wielgachny blok z warszawskiego Osiedla za Żelazną Bramą, wybudowany metodą monolityczną betonów wylewnych, symbol PRL-owskiego budownictwa uspołecznionego z czasów Gomułki? Aleksandra Domańska zagląda w szczelinę czasu odnajduje przedwojenne budynki, które stały pod tym adresem i na podstawie z detektywistyczną intuicją wyszperanych drobnych artefaktów tamtego życia - rachunków za elektryczność, fragmentów listów, planów architektonicznych, wypisów z książki telefonicznej - a także rozmów z jedynym żyjącym świadkiem istnienia tego niewielkiego skrawka miasta, opisuje losy ich mieszkańców: małego Jurka Glassa i jego taty-lekarza ze szpitala Św. Ducha, Salomona Graffa właściciela składu żelaza, belek, blach i rur, Romany Wilner, jej chorowitego syna Rysia i wielu innych. Kameralnie, chwilami wręcz czule, odtwarza ich codzienność przed katastrofą wojny i towarzyszy im w getcie. Autorka z jednej strony zbliża się do bohaterów najbardziej jak to możliwe, a z drugiej rysuje szeroką panoramę rzeczywistości symbolicznej, która przesądziła o ich losach. Brawurowo opisuje ducha epoki ujawniając niewidzialne nitki, które łączą Manifest futurystyczny Marinettiego, Święto wiosny Strawińskiego, rewolucję modernistyczną Le Corbusiera i kataklizm drugiej wojny światowej, który zmiótł z mapy miasta świat przedwojennych mieszkańców ulicy Grzybowskiej.