Gnostycy Marzenie o samozbawieniu człowieka

Gnostycy Marzenie o samozbawieniu człowieka - Micha Brumlik

Od dwóch tysięcy lat wciąż na nowo pojawiają się myśliciele i prądy polityczno-teologiczne, dla których stworzenie jest dziełem złego boga. W jaki sposób ludzie mogą się wybawić od tego świata, odczuwanego jako "najgorszy ze wszystkich światów"? Odpowiedzi na to pytanie - o daleko idących filozoficznych i politycznych konsekwencjach - udzielali u schyłku Cesarstwa Rzymskiego "gnostycy". W tych mrocznych czasach szukali oni wyższego poznania (gnosis), a zwolenników znajdywali nie tylko wśród ludzi wykształconych. Wczesne chrześcijaństwo, które zwłaszcza ze względu na swoją Ewangelię Jana samo było podejrzewane o gnostycyzm, dopiero po przejściu licznych dogmatycznych wstrząsów przekształca się w Kościół katolicki. Zasadnicze znaczenie odgrywają przy tym spory z gnostyckimi przeciwnikami - Szymonem Magiem, Marcjonem i Bazylidesem. Nawet brutalność, z jaką tradycja gnostycka była tłumiona przez zwycięskie Kościoły państwowe, nie doprowadziła do jej przerwania. Odżywa ona w potężnych ruchach kacerskich średniowiecza, takich jak paulicjanie, bogomili i katarzy. Uskrzydla licznych wielkich mistyków chrześcijańskich oraz żydowsko-kabalistycznych i wywiera też u progu epoki nowożytnej wpływ na systemy hermetyczne renesansowych uczonych.