Dzieje filozofii Zachodu

Dzieje filozofii Zachodu - Emmanuel Levinas

Inaczej niż być lub ponad istotą" jest po "Całości i nieskończoności" (wyd. pol. 1998) drugą ważną książką Lévinasa, w której podejmuje on i rozwija wcześniejsze rozważania, a zwłaszcza zagadnienie ludzkiej podmiotowości. Przedstawia je w ścisłym związku z codziennym, a zarazem nadzwyczajnym wydarzeniem odpowiedzialności za drugiego człowieka. "Ja" powinno być ujmowane nie jako jeden lub Toż-samy, lecz jako jeden-za-drugiego, jako ten, kto, porzucając swoje trwanie w byciu, bezinteresownie bierze na siebie odpowiedzialność za innego aż po substytucję - najwyższą ofiarę złożoną innemu z własnego życia. Polemizując z Heideggerem, Lévinas stara się ukazać możliwości rozumienia bycia na gruncie różnicy tego, co inne niż bycie i tego, co ponad istotą. Ta różnica différence to właśnie nie-obojętność non-indifférence na wezwanie twarzy drugiego człowieka, która w swojej an-archii jest obowiązkiem najpilniejszym i najtrudniejszym do wypełnienia. Tym samym w "Inaczej niż być..." przedstawiony zostaje najdobitniej projekt filozoficzny przyznający specyficznie rozumianej etyce pierwszeństwo przed ontologią, a także miano filozofii pierwszej; projekt, który ontologiczny z konieczności język wypowiedzieć może tylko wówczas, gdy ociera się o emfazę i hiperbole właściwe poezji.