209 dni

209 dni - Marek Lenartowski

Książka jest zbiorem wspomnień internowanego w stanie wojennym w zakładzie karnym w Gębarzewie wiceprzewodniczącego komisji zakładowej i rzecznika prasowego NSZZ Solidarność w Zakładach Przemysłu Metalowego im. H. Cegielskiego w Poznaniu. Marek Lenartowski był jednym z pierwszych działaczy opozycyjnych przewidzianych do aresztowania przez milicję. Wyciągnięto go z mieszkania na osiedlu w Poznaniu w nocy, na oczach rodziny i sąsiadów. Po krótkim pobycie w budynku komendy wojewódzkiej osadzono razem z innymi w gębarzewskim więzieniu. Lenartowski robił notatki podczas tytułowych 209 dni pobytu w celi. Stąd jego wspomnienia, relacjonowane w formie dziennika, zawierają wiele szczegółów dotyczących codziennego bytowania za murami. Dokładnie opisuje więzienne menu, drobne przywileje ze strony strażników (np. małe pudełko szachów dostarczone przez „klawisza”), podejmowane przez internowanych praktyki religijne, zachowanie strażników i ich sposób traktowania osadzonych. Jeden z najbardziej dramatycznych fragmentów książki dotyczy 25 lutego 1982 roku. Wtedy to, podczas spaceru, student Tomasz Skorupski „zaczął się wspinać po siatce, jakby chciał uciec”. Strażnik strzelił do niego (a może w górę), student upadł, ale przeżył. Wydarzenie to sprowokowało internowanych do spontanicznego protestu: ogłosili głodówkę. Zarząd więzienia zastosował represje, w postaci wstrzymania widzeń, przyjmowania listów i spacerów. Książka robi duże wrażenie swoim ponurym realizmem. Złe warunki internowania osadzeni rekompensowali sobie wzajemnym wsparciem i czysto ludzką solidarnością. Opis traktowania ich ze strony strażników jest raczej obiektywny, różne jednostki znajdowały się w więziennym personelu nadzorczym. „209 dni” to zapis kawałka polskiej historii z punktu widzenia uwięzionego i jest to zapis wiarygodny, przy tym pozbawiony zacietrzewienia i mściwych akcentów. Jest w nim natomiast naturalna gorycz człowieka, uwięzionego razem z innymi za swoje poglądy i działalność na rzecz demokratyzacji kraju.