Żywot Ś. Jozafata, 1885r. - Alfons Guepin
Jozafat Kuncewicz OSBM, imię świeckie Jan Kunczyc lub Kuncewicz herbu Róża[1] (ur. ok. 1580 we Włodzimierzu Wołyńskim, zm. 12 listopada 1623 w Witebsku) – unicki arcybiskup połocki, bazylianin, święty Kościoła katolickiego. Urodził się w prawosławnej rodzinie we Włodzimierzu Wołyńskim około 1580 lub 1584[2]. Był synem kupca i ławnika miejskiego Gabriela (Hawryły[3]) i jego żony Maryny[4]. W życiu świeckim nosił imię Jan[2]. Ukończył szkołę parafialną przy soborze Zaśnięcia Matki Bożej we Włodzimierzu Wołyńskim[4]. W młodym wieku wyjechał do Wilna, gdzie przygotowywał się do zawodu kupca poprzez praktykę w domu Jacentego Popowicza[4]. W mieście tym zetknął się pierwszy raz z ideą unii Kościołów katolickiego i prawosławnego. Idea ta została zrealizowana na terytorium I Rzeczypospolitej w 1596 poprzez zawarcie unii brzeskiej[5].
Jan Kuncewicz początkowo uczył się w prawosławnej szkole brackiej, gdzie jako wyróżniający się uczeń został zauważony przez jezuitów wileńskich[3][a]. W dalszej nauce korzystał z ich pomocy i za ich radą wstąpił do bazyliańskiego klasztoru Trójcy Świętej w 1604, przyjmując imię zakonne Jozafat[6]. Już jako nowicjusz studiował teologię pod kierunkiem rektora klasztornej szkoły Piotra Suromiatnyka, a następnie u jezuitów z Akademii Wileńskiej[4]. Na kapłana unickiego został wyświęcony w 1609[7].
Na przełomie XVI i XVII w. Wilno było areną konfliktów i polemik między prawosławnymi a unitami. Przyszły biskup wziął w nich udział, pisząc siedem traktatów broniących unii. Ich treść nie przetrwała[4]. Według niektórych świadectw jego postawa przyczyniła się do pozyskania znaczącej liczby nowych wiernych dla Kościoła unickiego[8]. W 1614 został archimandrytą klasztoru bazylianów w Wilnie[9]. Współpracował z Józefem Welaminem Rutskim, swoim dawnym nauczycielem teologii[4], w procesie reformy wileńskiego klasztoru bazylianów, wprowadzając w jego organizacji szereg zmian na wzór rzymskokatolicki[10]. W tym okresie porzucił nazwisko Kunczyc i zaczął posługiwać się szlachecką formą Kuncewicz[4]. Przyczynił się do zorganizowania bazyliańskiego nowicjatu w klasztorze w Byteniu (przeniósł go z Wilna z powodu dużej liczby kandydatów[4]) i do organizacji unickiego życia mniszego w klasztorze w Żyrowicach[11], dawnym monasterze prawosławnym przejętym przez unitów w 1613[12]. Klasztor ten dzięki jego staraniom stał się jednym z największych ośrodków pielgrzymkowych we wschodniej Rzeczypospolitej[8].
Dzięki szerokim kontaktom w kręgach unickiej szlachty pozyskiwał z jej grona fundatorów nowych klasztorów i szkół[4].
