Zasady ekonomii społecznej, 1907 r.

Zasady ekonomii społecznej, 1907 r. - Karol Gide

Charles Gide (1847–1932) był wybitnym ekonomistą francuskim, który wniósł poważny wkład w rozwój europejskiej ekonomii społecznej oraz myśli spółdzielczej. Gide był profesorem ekonomii politycznej w Bordeaux, Montpellier, Paryżu (m.in. College de France), wydawcą czasopisma "Revue d'economic politique", twórcą słynnej "Szkoły w Nimes", która włączała religię chrześcijańską (Gide był protestantem) w ideologię spółdzielczą. Twierdził, że spółdzielnie spożywców będą mogły zapewnić w przyszłości "panowanie konsumentów". Miały one usunąć z czasem przedsiębiorców prywatnych, a dzięki nagromadzeniu rezerw zająć się także wielką produkcją. Według Gide'a spółdzielczość może zrealizować wielkie ideały społeczne: obniżkę cen, zanik zysku i kapitału (socjalizm), wprowadzić w życie ideały chrześcijańskie (dobro wspólne, ideały społeczne wykraczające poza indywidualne korzyści). Swoisty "pan-kooperatyzm" Gide'a wprowadzał ewangelicki etos humanitarnego traktowania pracowników, ale zarazem ograniczał poparcie dla ruchów robotniczych; był krytyczny zarówno dla burżuazji, jak i lewicy. Religia, moralność, a zwłaszcza idea solidarności (wywiedziona z pism św. Pawła) miały stanowić fundamenty "trzeciej drogi", odrzucającej tak liberalizm, jak i marksizm (Gide zdecydowanie krytykował politykę bolszewików w Rosji Radzieckiej). Poprzez solidaryzm społeczny (rozumiany jako zasada prawa natury, ponieważ w obrębie każdego społeczeństwa wszystkie jednostki są od siebie zależne, muszą ze sobą kooperować, są za siebie współodpowiedzialne) Gide wskazywał na wspólnotę interesów wszystkich jednostek, krytykując zarówno indywidualizm gospodarczy oraz głoszoną przez socjalistów tezę o sprzecznościach między jednostką a grupą społeczną, czy tezę o walce klas. To właśnie spółdzielczość była według Gide'a tą sferą, która łączyła, godziła niejako idee dobra jednostkowego i społecznego. To spółdzielczość miała stanowić też zalążek przyszłego, doskonalszego ustroju społecznego. Do najbardziej znanych w przekładach polskich prac Charlesa Gide'a należą Zasady ekonomii społecznej (wyd. francuskie 1883), których fragmenty drukujemy poniżej. Inne publikacje: Spółdzielczość (1900), Historia doktryn ekonomicznych (1909), O kooperatywach spożywczych (1905 wyd. pol.), Solidaryzm (1907 wyd. pol.). Publikowany tekst drukujemy na podstawie: Karol Gide, Zasady ekonomii społecznej, wyd. 4, ponownie opracowane i rozszerzone przez Włodzimierza Czerkawskiego, Warszawa 1914.