Z dziejów narodu Tom I 1908 r. - H. Orsza
Profesor Helena Radlińska, z domu Rajchman, urodziła się w Warszawie w 1879r. w rodzinie inteligenckiej. Była żoną Zygmunta Radlińkiego, lekarza i działacza PPS.
Życie Radlińskiej było niezwykle bogate i wielowymiarowe, realizowała wiele pasji. Jedną z tych pasji była praca społeczna, oświatowa, polityczna, którą realizowała pzez całe swoje życie. W wieku osiemnastu lat rozpoczęła prace jako nauczycielka prywatna, następnie jako nauczycielka języka polskiego i historii w szkołach i tajnych ursach uczniowskich oraz jako pielęgniarka w instytutach i stowarzyszeniach społecznych (np. Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności, Instytutu Higieny Dziecięcej Fundacji Leona Lenvala). Jej ziałalność społeczno-oświatowa była ściśle związana z działalnością polityczna i narodowowyzwoleńczą. Była działaczką i współorganizatrorką wielu stowarzyszeń społecznych (Towarzystwo Uniwersytetu Ludowego im Adama Mickiewicza, Zwiazek Pomocy dlawięźniów politycznych, Towarzystwo Polskiego Instytutu Pedagogicznego, Twarzystwo Przyjaciół Dzieci). Powołała Centralne Biuro Szkolne (1915r.). Wykładała bibliotekarstwo i historie na wydziale społecznym Wyższych Kursów Dla Kobiet im A.Branieckiego oraz była współzłożycielką Instytutu Oświaty i Kultury im S.Staszica. Aktywnie działała róniez na wsi. Brała udział w pracach Związku Polskiego Nauczycieltwa Ludowego, racowała w kółkach rolniczych, gdzie pełniła funkcję kierownika Działu Oświaty Centralnego Zwiazku Kółek Rolniczych w Warszawie. Zajmowała się tu kształceniem i dksztłcaniem instruktorów tych kółek. Radlińska była jednym z przywódców walki o szkołę polską, o niepodległość oraz o kształtowanie państwowości polskiej. W latach 1913-1918 pełniła wiele funkcji w strukturach organizacyjnych obozu niepodległościowego, aktywnie uczestniczyła w pracach PSL „Wyzwolenie”. Ukończyła studia z zakresu hisorii średniowiecznej na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie w 1911r. W czasie tych studiów ukształtował się jej warsztat badawczy. W 1925r. rozpoczna etap pracy badawczej i działalności naukowej i dydaktycznej w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie, podejmując najpierw obowiazki lektora oświaty pozaszkolnej. W 1925r., w WWP uzyskuje habilitację w zakresie historii pracy społecznej. Rozprawa nosi tytuł: „Staszic jako działacz społeczny”. Otrzymuje stanowisko docenta,a w 1927r. zostaje profesorem nadzwyczajnym w zakresie historii i organizacji oświaty pozaszkolnej na wydziale pedagogicznym w WWP w Warszawie. W 1937r. uzyskuje nominacje na profesora zwyczajnego w zakresie pedagogiki społecznej. Do jej największch osiagnięć należy zorganizowanie w WWP w 1925r. pierwszej w Polsce instytucji kształcenia pracowników społecznych na poziomie wyzszym- Studium Pracy Społeczno-Oświatowej WWP w Warszawie. Kierowała nia do 1944r. Placówka wywarła silny wpływ na pojmowanie pracy społecznej w polsce oraz na kształcenie do pracy socjalnej. Helena Radlinska działała w miedzynarodowym ruchu naukowym. Brała czynny udział w licznych konferencjach naukowych. Uczestniczyła w: III Miedzynarodowym Kongresie Wychowania Moralnego w Genewie(1922), w III Międzynarodowym Zjeździe Nowego Wychowania w Montreux(1924), Międzynarodowej Konferencji Pracowników Społecznych w Paryżu(1928), III Kongresie Wszechświatowej Federacji Stowarzyszeń Pedagogicznych w Genewie(1929). Warto podkreślić, iż Helena radlińska była jedną z pięciu członków założycieli Międzynarodowego Komitetu Szkół Pracy Socjalnej, który powstał w Berlinie w 1929r. Dzisiaj nosi nazwę International Association of schools of social work. Obecność Radlińskiej w międzynarodowym ruchu naukowym I społecznym wywarła wielki wpływ na działalność społeczną pojmowaną w Polsce i Europie. Radlińska była członkiem wielu ważnch instytucji międzynrodowych np. Komitetu Wykonawczego Międzynarodowego Kongresu Wychowania Moralnego z siedzibą w Londynie, Rady Międzynarodowej Biura Wychowania w Genewie, Komisji Miedzynarodowej Pomocy Szkolnych w Brukseli, Komitetu Organizacyjnego Konferencji i Służb Społecznych w Paryżu. Była również współpracownikiem Międzynarodowego Komitetu badań nad analfabetyzmem.
Życie i działalność Radlińskiej było ścisle związane z wydarzeniami historycznymi, miały one wpływ na to, co robiła: brak państwowości, odzyskanie niepodległości, nadzieja na mozliwość tworzenia i przekształcania społeczności w imię ideału, II wojna światowa i ochrona idei i wartosci poprzez kierowanie i udział w konspiracji i tajnym nauczaniu, następnie organizacja i kierowanie ierwszą w polsce Katedrą Pedagogiki Społecznej w Uniwersytecie Łódzkim(1945-1950). W 1950r. placówka ta została zlikwidowana, więc Radlińska musiała zakończyć karierę akademicką, Helena R. kierowała się hasłem: „TRUDNOŚCI SA PO TO, AB JE POKONYWAĆ”, czego przykladem może byc samo życie Radlinskiej. Nie dzieliła ona ludzi na dobrych lub złych, lecz na silnych i słabych. Silni mieli udzielać pomocy słabym, dla słabszych poszukiwała dróg wzmocnienia. Podstawę jej przesłanek wychowawczych stanowił szcunek do godności drugiego człowieka.
Dorobek Badawczy radlińskiej jest obfity i różnokierunkowy. Podejmowała zagadnienia w zakresie: pedagogiki społecznej, kształcenia pracowników społecznych, edukacji dorosłych, oswiaty, kultury na wsi polskiej, bibliotekarstwa, czytelnictwa, wybranych kwesti społecznych, społecznych przyczyń powodzeń i niepowodzeń szkolnych. Były to badania zespołowe, niejednokrotnie przeprowadzane we współpracy ze swoimi studentami. Często stosowano procedurę badanie-działanie (recherche-action).
Radlińska jest autorką 79 książek i ponad 500 rzpraw i artykułów, które są odbiciem jej stosunków do bieżących spraw wychowania. Jest autorka szeregu prac dotyczacych historii pracy społecznej i samokształcenia. Nalezy tu wymienic takie prace jak: „Książka wśród ludzi”, „Szkice z pedagogiki społecznej”, „Oswiata dorosłych”, „Stosunek wychowawcy do środowisk społecznego”, „Społeczne przyczyny powodzeń i niepoodzeń szkolnych”. Działalnosć naukowa Radlińskiej przypadała na okres szybkiego i bardzo burzliwego rozwoju nauk pedagogicnych. Stworzyła własne, oryginalne ujęcie procesów wychowawczych, jako procesów integralnych obejmujących całe zycie człowieka, uwarunkowanych wpływem czynników kulturalnych i bytowych. Helena R. jest twórczynią polskiej szkoły pedagogiki społecznej, oryginalnej i prężnej koncepcji naukowej, która odegrała znaczacą rolę w mysli i praktyce pedgogicznej II Rzeczypospolitej.
Radlińska głosiła ideę wychowania za pomoca, którego pragnęła budować „lepszą przyszłość”. Pierwszym krokiem na drodze do osianiecia niezbednych przeobrazeń miało być kształtowanie czynnych i twórczych postaw. Postawy tego rodzaju powinno cechowac głębokie umiłowanie ojczyzny, wrazliwoć na krzywdy społeczne, niezłomnne dążenie do zmiany istniejacych warunków oraz gotowość do samodoskonalenia się jednostki. Oznacza to,ze pedagogika w ujęciu Radlińskiej jest zaangazowana w proces przebudowy społecznej i wykracza poz obszar tradycyjnych stosunków wychowawczych typu nauczyciel-uczeń.
Sergiusz Hassen określił stanowisko Radlińskiej terminem „PEDAGOGIKA PRZEŻYWANA”, czyli taka, która angażuje całą osobowość, obejmuje umysł, uczucia, działania – są to poglądy w stanie ciągłego powstawania, odrzucające sztywną konstrukcję teorii. Poglady Radlińskiej na wychowanie utożsamiają ją z kręgiem pedagogów czynu, przeciwstawiającym się wszystkiemu, co krępuje swobodny rozwój człowieka. Pedagogika społeczna może być przykładem umiejętnego łączenia tego, co rzeczywiste z tym, co wyobrażone i tego, co projektowane. Helena Radlińska budując podstawy polskiej pedagogiki społecznej, koncentrowała się na analizie warunków życia jednostki w celu wzmocnienia możliwości pełnego jej rozwoju. Analiza relacjijednostki i jej świata społecznego pozwala ukazać zróznicowania zachodzacych procesów (często konfliktowych, które nie tylko wpływają na jakość egzystencji człowieka, oraz na dokonywane wybory).Pomóc w nich może umiejetnie prowadzona praca społeczna (czyli pomoc w rozwoju). Koncepcja pracy społecznej sformułowana przez Radlinską umozliwia orientowanie działania społecznego na tworzeie wspólnoty. Jej struktura jest wielowymiarowa, oznacza cel działania (dla społeczności) i sposób osiągniecia celu (siłami społecznymi). Czyli praca społeczna oznacza w tej koncepcji działalnośc systematyczną, umozliwiajaca w sposób umiejetny działanie nie tylko dla społeczności,ale i poprzez społecznośc. Tak pojmowana praca społeczna odnajduje odniesienie ideologiczne w kategoriach takch jak: solidarność, naród, wspólnota, interes publiczny. Celem pracy społecznej jest: profilaktyka i zapobieganie zagrozeniom rozwoju jednostki i społeczeństwa. Praca społeczna jest wsparciem w pokonywaniu trudnosci, poprzez odnajdywanie sił społecznych.
