Z Dziejów Filozofii Boga

Z Dziejów Filozofii Boga - Jerzy Braun

Filozofia Boga, nazywana niejednokrotnie teologią naturalną, teologią racjonalną lub teodyceą, funkcjonuje najdłużej w ramach ujęć neoscholastycznych. Uznawana jest wówczas za integralny element metafizyki, jako „teoria bytu absolutnego”. Nie stanowi jednak odrębnej dyscypliny filozoficznej, lecz jedynie końcową (zwieńczającą) część metafizyki ogólnej, skoro Bóg nie jest przedmiotem poznania bezpośredniego. Niekiedy sądzi się, że nawet sama nazwa „filozofia Boga” nie jest poprawna, ponieważ sugeruje, że przedmiotem badania jest właśnie Bóg. Jeśli więc jest traktowana jako odrębna dyscyplina, to tylko ze względów dydaktycznych. Jak perfekcyjnie porządkuje tę kwestię na końcu niniejszego tomu ks. Stanisław Kamiński, filozofia Boga stanowi wówczas konglomerat zagadnień „składających się z fragmentu metafizyki ogólnej, z odpowiednio rozbudowanych części antropologii i etyki oraz z hi­potetycznych racji w sprawie Boga, jakie da się ontologicznie wyrozumować na podstawie osiągnięć fizyki lub biologii”. Takie ujęcie, któremu winna towa­rzyszyć „adekwatna refleksja metodologiczna co do wartości poszczególnych typów poznania Boga”, jest szczególnie użyteczne w uczelniach kościelnych, gdzie filozofia Boga wyróżniana jest jako osobny przedmiot. Odpowiada ono współczesnej mentalności ukierunkowanej w dużej mierze scjentystycznie i antropocentrycznie, by ułatwić przekonanie słuchacza o słuszności teizmu. W tej formie zbliża się więc do filozofii religii, uprawnionej metodologicznie ze względu na właściwy jej tylko przedmiot. Filozofia Boga stanowi wte­dy konglomerat zagadnień związanych ze zjawiskiem religii ujmowanym w aspekcie psychologicznym, kulturowym i społecznym w szczególności, gdy służy uzasadnieniu prawomocności przedmiotu relacji religijnej. Stąd też zagadnienia poruszane w tych dyscyplinach traktuje się w jakiejś mierze zamiennie, jako element filozofii Boga lub filozofii religii.