Wzrost potęgi Moskwy

Wzrost potęgi Moskwy - Henryk Paszkiewicz

Wzrost potęgi Moskwy (The Rise of Moscow,s Power,London 1983) stanowi trzecią część trylogii Henryka Paszkiewicz ,którą udostępniamy w języku polskim.Część I ,Początki Rusi (The Origin of Russia,London 1954),ukazała się po polsku w 1996 r.,a część II,Powstanie narodu ruskiego (The Making of the Russian Nation,London 1963)-w 1998 r.W ten sposób dzieło ,nad którym znakomity historyk pracował blisko 30 lat ,wchodzi w całości do polskiego obiegu naukowego jako brakujące ogniwo polskiej powojennej historiografii.Autor który dzielił-nie z własnego wyboru-losy polskiej powojennej emigracji ,pisał po polsku ,a jeżeli zdecydował się ogłosić je po angielsku ,to miał na uwadze naukę światową ,w wysokim stopniu zdaną na wiedzę skażoną przez wschodnioeuropejski system totalitarny.Dzieło,choć dyskusyjne i w zasadniczym toku myślenia, i w niektórych szczegółowych tezach, zdumiewa mistrzostwem żródłoznawczych wywodów i historycznych analiz, a zarazem urzeka rozległością badawczych horyzontów i pisarską akrybią.Należy na pewno do klasyki naszej historiografii.Autor nie zdołał go jednak dokończyć.Zmarł 8 grudnia 1979 niemal w trakcie tworzenia,pół godziny po napisaniu ostatniego zdania.Jak relacjonuje w pośmiertnej angielskiej edycji obecnego tomu prof.Karolina Lanckorońska,rozdział X miał być w zamyśle Autora ostatnim.Praktycznie zabrakło więc zakończenia, które byłoby zapewne świetnym zamknięciem, syntetyzującym całość wywodów.
Wzrost potęgi Moskwy wydaje się najbardziej interesującą częścią całej trylogii.Wchodzi w styczność z problematyką Wielkiego Księstwa Litewskiego, a więc dotyka spraw jak najbardziej nam bliskich.Mniej w nim analiz i polemik, a więcej pozytywnego wykładu, jest zatem w czytaniu łatwiejszy.W znacznym stopniu opiera się bowiem na analizach wcześniej przeprowadzonych, a w odniesieniu do czasów mniej odległych:Iwana Kality i Dymitra Dońskiego, ma już znacznie pewniejszą podstawę żródłową.Jest książką, która-choć nie trafi pod strzechy-to przecież zainteresuje nie tylko specjalistów, ale również szerszy krąg czytelniczy.Stanowi w pewnym sensie posumowanie całego dzieła,a więc także pierwszej i drugiej części trylogii.