Wolność i władza w życiu publicznym - Władysław Zuziak
Głównym zamiarem redaktorów tomu było ukazanie relacji zachodzących pomiędzy wolnością, która w formie demokratycznej zasady stanowi podstawę porządku społeczno-politycznego współczesnego demokratycznego państwa, a władzą, bez której trudno wyobrazić sobie funkcjonowanie życia publicznego. Wstęp Pragnienie wolności i władzy stanowi jeden z najważniejszych wyznaczników dążeń człowieka. Dążymy do posiadania władzy nad sobą. Dzięki możliwości samostanowienia o sobie czujemy się wolni i mamy poczucie własnej godności. Ten przykład pokazuje, jak bliskie relacje łączą wolność i władzę. Próby bliższego określenia obu terminów, pozwalają zauważyć, że są to pojęcia wieloznaczne. Moż- na wyróżnić zarówno wiele rodzajów wolności, jak i władzy. Powszechnie wolność uważana jest za jedną z najważniejszych warto- ści, której pragnienie manifestuje się we wszystkich dziedzinach aktywności ludzkiej. Stąd tak wiele wyróżnia się jej rodzajów: wolność negatywna, pozytywna, polityczna, prywatna, religijna (wyznania, sumienia), myśli i słowa, ekonomiczna itd… Równie wiele można wyróżnić kategorii władzy: władza nad samym sobą, władza nad drugim człowiekiem, nad światem, władza państwa (ustawodawcza, sądownicza, wykonawcza), władza społeczeństwa, władza opinii publicznej, władza środków masowego przekazu, itd. Wolność od wieków wydaje się być w sposób nierozerwalny skorelowana z władzą. Dyskurs o wolności jest pośrednio dyskursem o władzy – jej braku, nadmiarze lub niedostatku. Obie te kategorie pojawiają się w sferze publicznej, często jako pojęcia sobie przeciwstawiane. We współczesnym demokratycznym państwie wolność i władza współtworzą przestrzeń, w której toczy się życie społeczno- -polityczne, przestrzeń, w której wolność wchodzi w relacje z władzą, 6 Wstęp a władza z wolnością. Pomiędzy nimi wydaje się toczyć szczególnego rodzaju gra, w której każdy może wygrać lub przegrać, ale w której wygrana jednej strony nie oznacza automatycznie przegranej innych uczestników gry (gra o sumie niezerowej). Pragnienie władzy może kierować człowiekiem równie mocno, jak chęć bycia wolnym i niekoniecznie oznaczać wolę dominacji. Nie jest wykluczone dążenie do władzy dla realizacji wolności. Oczywiste i banalne wydaje się stwierdzenie, że władza zarówno wyzwala, jak i zniewala. Postulaty wolnościowe jednostek w przestrzeni publicznej mogą zmierzać zarówno w kierunku zmniejszania, jak i zwiększania wpływów władzy. Kwestią dyskusyjną pozostaje, czy wolność to brak silnych wpływów władzy w przestrzeni publicznej, czy też wręcz przeciwnie, dzięki aktywnej obecności władzy w przestrzeni życia społeczno-politycznego chroniona jest wolność każdej jednostki? Zamieszczone w przedłożonym czytelnikowi tomie teksty podejmują próbę uchwycenia dynamiki i złożoności relacji pomiędzy róż- nymi formami władzy i wolności oraz ich możliwościami urzeczywistniania w życiu publicznym. Redaktorzy pogrupowali teksty w bloki tematyczne odpowiadające sferom życia publicznego. Pierwszy blok tematyczny poświęcony jest wolności politycznej i jej granicom. Z analiz autorów wyłania się obraz władzy, która nie ogranicza wolności, oraz wolności, która potrzebuje władzy: struktur porządkujących, kierujących i gwarantujących wszystkim możliwość korzystania z przyznanej wolności ugruntowanej na prawach człowieka. Na drugi blok tematyczny składają się teksty prezentujące sposoby pojawiania się wolności i władzy w życiu publicznym oraz prywatnym. Następny blok poświęcony został zagadnieniu dojrzewania do wolności w sferze ekonomicznej i społecznej. Jest to przestrzeń niezwykle istotna, ponieważ współczesny człowiek spędza w niej dużą część swojego czasu i kształtuje swoje relacje z otaczającą go rzeczywistością. Ostatnia część traktuje o wolności w kulturze i władzy w mediach, które mają znaczny wpływ na życie współczesnego człowieka. Autorzy zastanawiają się nad obecnością wolności w kulturze i pytają o charakter władzy współczesnych mediów. Wstęp 7 Zamierzeniem redaktorów tomu było ukazanie relacji zachodzą- cych pomiędzy wolnością, która w formie demokratycznej zasady stanowi podstawę porządku społeczno-politycznego współczesnego demokratycznego państwa, a władzą, bez której trudno wyobrazić sobie funkcjonowanie życia publicznego. Mamy nadzieję, że dzięki dokonanemu wyborowi udało nam się ukazać bogactwo i różnorodność relacji pomiędzy wolnością a władzą w życiu publicznym oraz zachęcić do refleksji nad różnymi aspektami życia publicznego, ze szczególnym zwróceniem uwagi na ich etyczną stronę. Tom otwiera serię „Etyka i życie publiczne”. Zamiarem redaktorów jest systematyczna analiza kwestii etycznych życia publicznego. Jest to ważne przedsięwzięcie nie tylko dla osób zainteresowanych problematyką etyczną, ale i dla każdego obywatela, który pragnie świadomie uczestniczyć w życiu publicznym. ! Uwagi: Oprawa lekko zarysowana. Brzegi stron minimalnie zakurzone.
