Wojna polsko ruska

Wojna polsko ruska - A. K. Puzyrewski (opr.)

Z przedmowy: Wystudiowanie „wojny polsko-ruskiej 1831 r. wielce pouczającą jest rzeczą, tak pod względem teoretycznym, jako i praktycznym. Niewiele zaprawdę wojen odznacza się tak niezwykłą różnorodnością działań, jak wojna w obecnej pracy opisana. Z jednej strony występuje tu do boju państwo rozległe, potężne, władające olbrzymim zapasem ludzi i środków materyalnych, wyprowadzające więc na pole bojowe armię silną, ogromną, wybornie zorganizowaną, słynną świetnemi tradycyami bojowemi; z drugiej — kraina stosunkowo słaba, o niewielkich środkach i szczupłej sile zbrojnej, uniesiona błędną i niemożliwą do osiągnięcia ideą polityczną, również za miecz chwycić się odważa i na ostateczne dla osiągnięcia zamierzonego celu zdobywa się wysiłki. Wobec tego zdawaćby się mogło, że przy podobnych warunkach nie tylko wynik walki niewątpliwym się staje, ale i sani jej przebieg winien być dla nieskończenie silniejszego czemś w rodzaju zwycięskiego pochodu a tymczasem wojna ośm ciągnie się miesięcy z chwiejnem często powodzeniem, a nawet w pewnej chwili zdaje się przechylać stanowczo na korzyść słabszego, zadającego nietylko dotkliwe ciosy przeciwnikowi, ale nawet na zaczepne odważającego się kroki. Przyczynami tego, jak się czytelnik przekona, były z jednej strony: rozrzucenie armii ruskiej na rozległem terrytoryum państwa, niespodziewana dla ni'ej wojna, złe urządzenie dostawy żywności, lekceważenie przeciwnika i pewne błędy strategiczne ze strony naczelnego wodza ruskiego; z drugiej zaś — skupienie terrytoryalne powstałych prowincyi polskich, wyborne bojowe zalety polskiej armii, niesłychany zapał, ogarniający Polaków, niosących na ofiarę rządowi swemu niezmierne środki w ludziach i pomocach materyalnych, wreszcie niezwykła dzielność rządu rewolucyjnego (mianowicie po ustąpieniu Chłopickiego) w organizowaniu siły zbrojnej.