Wilno Jana Bułhaka

Wilno Jana Bułhaka - Joanna Kucharska

Ekspozycja przygotowana przez Muzeum Historii Fotografii przy współpracy z Instytutem Sztuki PAN w Warszawie prezentuje Wilno ukochane miasto artysty. Artysta urodzony 6 paŁºdziernika 1876 roku w Ostaszynie pod Nowogródkiem. Fotografią zainteresował około roku 1905. Dwuletni pobyt w Dreźnie, jednym z ówczesnych centrów przemysłu fotograficznego, zaowocował ugruntowaniem wiedzy technicznej, mistrzostwem warsztatowym oraz znajomością kierunków estetycznych sztuki fotograficznej tamtych czasów. Pierwszym i najdłużej rozwijanym tematem fotografii Jana Bułhaka stało się Wilno. Zaprezentowana wystawa składa się z dwóch, tylko pozornie niezależnych części. Pierwsza to fotografie Wilna, które powstały we wczesnym okresie twórczości mistrza, pomiędzy 1912 a 1919 rokiem. Wszystkie te prace ukazują klimat starego Wilna. Są wśród nich panoramy Starego Miasta z baszty Zamku Górnego, Góry Trzykrzyskiej i Ogrodów Misjonarskich. Częstym tematem prezentowanych zdjęć są wileńskie zaułki. Na tych zdjęciach Bułhak pokazał cały swój kunszt warsztatowy. Na kilku fotografiach utrwalił również nielicznych Wilnian, klęczącą żebraczkę przed furtą klasztorną, kobietę modlącą się w kruchcie kościoła bernardyńskiego. Ostatnią pracą wykonaną na Kresach przez Jana Bułhaka był zespół zdjęć Wilna z pierwszych dni po wkroczeniu do miasta Armii Czerwonej - 13 lipca 1944 r. Zbiór powstały na zamówienie sowieckiej Wojennej Komendantury miasta Wilna. w krótkim okresie - od lipca do sierpnia 1944 r., to druga alternatywna część wystawy. W pracy nad tym zbiorem mistrzowi pomagał syn Janusz, również fotografik, jednak artystyczne walory zdjęć i ich techniczne cechy wskazują jednoznacznie na Jana jako autora tych fotografii. Ekspozycja jest pierwszą publiczną prezentacją "Wojennej kolekcji". Fotogramy ekspozycyjne wykonano z oryginalnych szklanych klisz znajdujących się w zbiorach Muzeum. Zdjęcia przedstawiają miasto wyludnione, w którym wojna całe ulice zamieniła w hałdy gruzów, grzebiąc pod nimi jedyny, niepowtarzalny klimat kresowej wielonarodowościowej metropolii. Z krajobrazu Wilna zniknęła na zawsze dzielnica żydowska i jej mieszkańcy. Na jednej z ostatnich fotografii widzimy spaloną kamienicę przy ul. Orzeszkowej, w której znajdowała się pracownia artysty. Spłonął w niej cały dorobek artystyczny Bułhaka: tysiące negatywów, sprzęt fotograficzny, albumy ze zdjęciami. Ze spalonego Wilna Bułhak przeniósł się w 1945 r. do Warszawy. Po wojnie uznany już i uhonorowany artysta odbywał w latach 1945-1950 liczne wędrówki po całym kraju, dokumentując polski powojenny krajobraz. Zaprezentowaną ekspozycją Jan Bułhak, mistrz wileńskiego krajobrazu powrócił do swojego miasta. Jan Bułhak zmarł w Giżycku podczas ostatniej swojej wyprawy po kraju z aparatem fotograficznym 4 lutego 1951 roku Nieodłączną częścią prezentacji twórczości Jana Bułhaka jest album autorstwa Jolanty Kucharskiej, Magdaleny Skrejko i Andrzeja Rybickiego Wilno Jana Bułhaka, Kraków 1996. Wystawę przygotowali: Jolanta Kucharska (Instytut Sztuki PAN w Warszawie), Magdalena Skrejko i Andrzej Rybicki (Muzeum Historii Fotografii w Krakowie)