Wczesnohistoryczne posągi kamienne odkryte na ziemiach Polski, 1928r.

Wczesnohistoryczne posągi kamienne odkryte na ziemiach Polski, 1928r. - Janina Sokołowska

WCZESNOHISTORYCZNE POSĄGI KAMIENNE ODKRYTE NA ZIEMIACH POLSKI ZARYS OGÓLNY .

Posągi kamienne, występujące na ziemiach polskich, są zaliczane albo do wyobrażeń bóstw, o których wiadomości znajdujemy w kronikach z wczesnego średniowiecza, albo do figur t. zw. ,,bab kamiennych" , rozsypanych po całej Syberji, południowo - europejskiej Rosji, b. Galicji, a sięgających też zdaje się w Kieleckie, Kaliskie, na Pomorze i do Bawarji. Zresztą zdania w tej sprawie są bardzo podzielone, gdyż często nie można wobec braku jasnych i dokładnych przesłanek, zadecydować o charakterze i znaczeniu figur. Uwarow, Demetrykiewicz, Sreżniewski, Leger, Conventz (pomorskie), La Baume (pomorskie), Niederle (pomorskie) — zaliczają te figury do grupy t. zw. ,,bab" ; Weigel natomiast, S. Müller, Niederle (częściowo) Wł . Antoniewicz (Łopuszna) do wyobrażeń bóstw. Określenie wyglądu figur bóstw słowiańskich posiadamy w źró- dłach historycznych. Były to posągi drewniane, potężnych rozmiarów, niekiedy ozdobione bogato i kunsztownie, np. z głową srebrną, wąsem złotym, złotemi oczami, — niezwykłe zaś ich znaczenie uwidoczniano w wielogłowości, szczególniej na Pomorzu. Nazwę znów „bab kamiennych" noszą prymitywne posągi, męskie lub żeńskie, stawiane przy grobie. Ewarnickij podaje takie ich określeŚwlatowit t. XII. 8 114 •JANINA SOKOŁOWSKA. nie: „Prydawlennyj łob, korotkij zatyłok, płoskoje, krugłoje z szirokimi skułami i szczekami lico, wsiegda obraszczonnoj e na wostok, możet byt dla ukazanja pierwobytnego otieczestwa, otkuda wyszlisie tiurko - tatarskija plemiena, bolszej tupowatyj podborodok, uzienkija głaza, malenkij rot, priplusnutyj nos, otwisłaja grud', wypuczennyj żywot, priżatyja łoktiami к bokain ruki, korotkija nogi, możet byt, dla oznaczenja sidiaczaga położenija figury, maleńkija stupni i nieizbieżno słożennyja na żywotie ruki, dierżaszczyja kakuju to stupku, prodołgowatuju czaszku iii butyłku" 1 ). I rzeczywiście wszystkie figury z ziem rosyjskich noszą powyższe cechy. Są to raczej posągi umarłych ludzi aniżeli bóstw lub istot mitycznych. „Balbal" w mongolskiem narzeczu znaczy „ojciec", ,,baba " to prawdopodobnie rosyjska przeróbka tegoż słowa 2 ) .