W sercu Kaukazu 1937 r.

W sercu Kaukazu 1937 r. - Roman Wojtusiak

Roman Józef Wojtusiak (1906-1987), syn Romana, urzędnika Polskich Kolei Państwowych i Karoliny z Najborów, pol. zoopsycholog, etolog, lepideptorolog i oceanograf; po ukończeniu w swym rodzinnym Krakowie szkoły średniej odbył studia (1925-1929) na WydzialeFilozoficznym UJ, z zoologią jako kierunkiem głównym i geografią - jako dodatkowym. Był uczniem, a od 1926 asystentem, a następnie starszym asystentem u wybitnego zoologa-etologa i filozofa przyrody, prof. Tadeusza Garbowskiego, fundatora krakowskiej szkoły zoopsychologicznej, założyciela i kierownika (1922-1926) Pracowni Psychogenetycznej, w 1926 przekształconej w Zakład o tej samej nazwie, a także Władysława Szafera i Michała Siedleckiego. W 1929 złożył egzamin ze Studium Pedagogicznego, 1933 na nauczyciela szkół średnich oraz odbył praktykę nauczycielską w Gimnazjum im. św. Anny w Krakowie; w 1930 uzyskał na UJ doktorat filozofii w zakresie zoologii, a w 1935 został jednym z najmłodszych w Polsce docentów (1) na podstawie rozprawy habilitacyjnej pt. Świat wrażeń wzrokowych u żółwi (Roczn. Wydz. Fil. UJ, 1, 1935 Nr 2, ss. 57-145), wygłosił też wykład habilitacyjny pt. Rozróżnianie barw u zwierząt a barwy kwiatów (Kosmos B, 62, 1936, ss. 259-284); w 1936 został adiunktem, mimo to - zgodnie z przedwojenną tradycją przywiązaną do tytułu docenta zaczął od razu faktycznie kierować administracją Zakładu (objętego przez M. Siedleckiego), co kontynuował do momentu aresztowania w 1939 podczas hitlerowkiej Sonderaktion Krakau i wywiezieniu przez gestapo do więzienia we Wrocławiu, a następnie - wraz z innymi krakowskimi uczonymi - do obozów koncentracyjnych w Dachau i Sachsenhausen, skąd w 1940 uratowała go interwencja Karla von Frischa (mimo iż ten był sam z kolei uznany za „mieszańca III stopnia”); 1941-1952 pracował jako kustosz Muzeum Przyrodniczego Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, brał też aktywny udział w ratowaniu zbiorów naukowych i bibliotek polskich, a także w tajnym nauczaniu uniwersyteckim - wykładając w latach 1943-1945 zoologię ogólną i systematyczną oraz zoogeografię. W styczniu 1945 powrócił na stanowisko adiunkta, a od 1946 został docentem (2.) etatowym; powierzono mu też kierowanie Zakładem Psychogenetycznym, przemianowanym następnie na Zakład Zoopsychologii i Etologii Zwierząt; w 1948 został mianowany tytularnym profesorem zoologii UJ, w 1954 dostał nominację na profesora nadzwyczajnego, zakład zaś przemianowano na Katedrę Zoopsychologii i Etologii Zwierząt; w 1960 został profesorem zwyczajnym, a w 1975 katedrę ponownie przemianowano na Zakład Zoopsychologii i Etologii Zwierząt, którym kierował do przejścia na emeryturę w 1976. W 1981 miało miejsce uroczyste odnowienie doktoratu w 50-lecie jego uzyskania.