Teatr polskiego października

Teatr polskiego października - Maria Napiontkowa

Książka „Teatr polskiego października” stanowi obszerne materiałowe studium poświęcone polityce kulturalnej PRL pierwszych piętnastu lat nowej, socjalistycznej rzeczywistości. Założeniem podstawowym pracy jest próba opisania mechanizmów regulujących polskie życie teatralne w latach pięćdziesiątych, zwłaszcza w okresie przełomu październikowego. Granice zjawiska określanego metaforycznie mianem „odwilży” obejmują okres około ośmiu lat: od chwili pojawienia się pierwszych rys na przyjętym monolitycznym modelu realizmu socjalistycznego w sztuce z końcem 1953 roku, przez chwilę chaosu (lata 1956-1957), kiedy to na skutek wydarzeń życia politycznego utracono kontrolę nad działalnością kulturalną aż po ponowne nakładanie ideologicznego gorsetu na przełomie lat pięćdziesiątych – sześćdziesiątych. Zebrany materiał dokumentacyjny (zaczerpnięty zarówno z archiwów urzędów centralnych: KC PZPR, MKiS, GUKPPiW, jak i oddziałów Archiwów Państwowych) uporządkowany został w trzech zasadniczych częściach: I. Modyfikacja modelu polityki kulturalnej PRL w latach pięćdziesiątych – omówiono tu model polityki kulturalnej PRL, ustalony w końcu lat 40-tych XX w., zmodernizowany nieco na przestrzeni lat 50. Założenia polityki kulturalnej państwa sformułowane przez Bolesława Bieruta w 1947 podczas otwarcia radiostacji we Wrocławiu, obowiązywały z górą lat czterdzieści. Wszelkie modyfikacje miały charakter kosmetyczny. Nigdy bowiem nie zakwestionowano zasady partyjności w działalności kulturalnej oraz przekonania o wychowawczej roli sztuki w procesie kształtowania właściwej świadomości społeczeństwa. Przez lata polityka kulturalna, funkcjonowała na pograniczu sztuki i propagandy. II. Wizerunek zarządcy – instytucje i organizacje – przedmiotem opisu są instytucje i organizacje (instancje partyjne, administracyjne oraz SPATiF) i ich wzajemne relacje. III Socjalistyczna „swoboda twórcza”– przedstawiono tu: działalność Rad Artystycznych teatrów; problem doboru repertuaru, wiązane z tym nadzieje ideologiczne oraz ich fiasko mimo aktywności cenzury; zagadnienie tzw. otwarcia kultury polskiej na świat na przykładzie udziału teatrów polskich w Festiwalu Teatru Narodów w Paryżu. Zasadniczy wywód pracy rozszerzają dwa aneksy: „Aneks-komentarze” (jakby piąty rozdział) zawiera szczegółowe omówienia niektórych „wzmianek” oraz „Aneks-dokumenty” (dołączona do książki płytka) czyli przedruki przykładowych dokumentów, ułożone zgodnie z podziałem na części.