Tajemnice magii, Tom I,1896 r

Tajemnice magii, Tom I,1896 r - Mik

Magia jest jedną z najstarszych sztuk teatralnych i – jak celnie ujął to amerykański pisarz Henning Nelms – zajmuje się „kreowaniem niemożliwego”. Dzięki temu magicy i iluzjoniści mogli przez wieki kreować i badać różne techniki wpływu społecznego, za pomocą których oddziaływali na ludzkie zmysły, przekonania, a nawet wierzenia. W ten sposób powstały sztuczki i iluzje tak przekonujące, że do dziś udaje się przy ich pomocy nabierać widzów na całym świecie. 
Nic zatem dziwnego, że magia fascynowała również wielu pionierów nauk psychologicznych. Na przykład Alfred Binet, psycholog francuski i autor pierwszych testów inteligencji, już w 1894 roku badał techniki stosowane przez słynnych magików i odkrył kilka percepcyjnych mechanizmów leżących u podstaw ich skuteczności. Naukowiec sięgnął w tym celu po najnowocześniejsze narzędzia ówczesnej nauki – „fotorewolwer”, jeden z pierwszych aparatów fotograficznych, który pozwalał utrwalić sekwencję ruchów na kolejnych zdjęciach. Z kolei amerykański psycholog społeczny Norman Triplett badał iluzje i demonstrował, że już sama sugestia wykonania jakiejś czynności może wywołać u ludzi wrażenie, że ją widzieli. 

Iluzjoniści czy… psychologowie?
O pionierskich eksperymentach pierwszych psychologów dość szybko zapomniano. I choć przez stulecia magikom udało się zebrać ogromną wiedzę na temat sposobów manipulacji ludzkim umysłem, to psychologia długo ignorowała jej istnienie. Dopiero niedawno pojawiły się w nauce głosy, że wiedza zdobyta dzięki magii może nam pomóc lepiej zrozumieć procesy poznawcze i rozwikłać zagadkę świadomości. Właśnie w tym celu podczas magicznych sztuczek zbadałem ruchy gałek ocznych widzów i potwierdziłem, że nie dostrzegają oni wielu działań iluzjonisty. Z kolei dr Jorge Otero-Millan, neuronaukowiec z Johns Hopkins University, wraz ze współpracownikami stwierdził, że wykonywane przez magika koliste ruchy dłońmi sprawiają, że nasz system wzrokowy staje się bardziej podatny na zniekształcenia percepcyjne. Zaś w badaniach, które przeprowadziłem wraz z Benjaminem W. Tatlerem, psychologiem z Dundee University, i dr. Geoffem G. Cole’em, neuropsychologiem z Durham University, udało się ustalić, że ruchy gałek ocznych wykonywane przez iluzjonistów to dla widzów ważne wskazówki społeczne, wpływające na ich uwagę i zmysły. Natomiast prof. Richard Wiseman, psycholog z University of Hertfordshire, zbadał indyjską sztuczkę z liną. W tym słynnym triku magik „sprawia”, że leżąca w koszyku lina rozwija się i zaczyna lewitować, a jego pomocnik wspina się po wiszącym w powietrzu sznurze. Okazało się, że w wytworzeniu tego złudzenia kluczową rolę odgrywają zniekształcenia pamięci.